NIS2 gecertificeerd ISO 27001 gecertificeerd Klaar voor de NIS2/Cyberbeveiligingswet
088 254 25 66 TeamviewerSupport

Openbaar elektronisch communicatienetwerk: de betekenis

Gepubliceerd Geupdate

Ardo Hoogeveen

Oprichter en Security Officer, ClickOn

Ardo Hoogeveen is oprichter van ClickOn en gespecialiseerd in IT-beheer en compliance voor het Nederlandse MKB. Hij begeleidt MKB-bedrijven bij NIS2, ISO 27001 en AVG-implementaties, met een pragmatische aanpak die complexe regelgeving vertaalt naar concrete stappen.

Bekijk profiel

Een openbaar elektronisch communicatienetwerk is een elektronisch communicatienetwerk dat geheel of hoofdzakelijk wordt gebruikt om openbare elektronische communicatiediensten aan te bieden. Dat zijn diensten die beschikbaar zijn voor het publiek, zoals spraakdiensten en internettoegang. Een netwerk dat programma's aan het publiek verspreidt, hoort er ook bij.

Een openbaar elektronisch communicatienetwerk heet in de Europese regels een openbaar elektronischecommunicatienetwerk. De aanbieder ervan heet ook wel telecomaanbieder.

Elke wet legt het begrip op een eigen manier vast:

  • De Telecommunicatiewet definieert het begrip zelf, met de definitie die hierboven staat. Dit staat beschreven in de Telecommunicatiewet in artikel 1.1.
  • De Cyberbeveiligingswet definieert het begrip met een verwijzing naar de definitie in de Telecommunicatiewet. Dit staat beschreven in de Cyberbeveiligingswet in artikel 1.
  • De NIS2 richtlijn definieert het begrip met een verwijzing naar Richtlijn 2018/1972, het Europees wetboek voor elektronische communicatie. Dit staat beschreven in de NIS2 richtlijn in artikel 6 punt 36.

Het netwerk is de infrastructuur die signalen overbrengt. De openbare dienst loopt eroverheen. Zo leveren telecomaanbieders telefonie en internettoegang over hun vaste of mobiele telecomnetwerk.

Een aanbieder van een openbaar elektronisch communicatienetwerk meldt zich volgens de Telecommunicatiewet bij de Autoriteit Consument en Markt en neemt de beveiligingsmaatregelen van die wet. De Cyberbeveiligingswet legt hem daarnaast een zorgplicht en een meldplicht op.

Het openbaar elektronisch communicatienetwerk raakt de aanbieders van zulke netwerken en elke organisatie die voor telefonie en internet op hun netwerk vertrouwt.

Zet daarom op een rij over welke openbare netwerken je organisatie belt en internet gebruikt. Zet ook op een rij wat er gebeurt als een ervan uitvalt.

Feitenkader openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance

KenmerkWaarde
Soortelektronisch communicatienetwerk voor diensten die beschikbaar zijn voor het publiek
Eigen definitieartikel 1.1 Telecommunicatiewet
Via verwijzingartikel 1 Cyberbeveiligingswet; artikel 6 punt 36 NIS2 richtlijn, naar Richtlijn 2018/1972
Aanbiedenbouwen, exploiteren, beheren of beschikbaar stellen van het netwerk
Melding en registratiemededeling aan de Autoriteit Consument en Markt, artikel 2.1 Telecommunicatiewet; openbaar register, artikel 2.3
Andere naam aanbiedertelecomaanbieder
Beveiliging in de Telecommunicatiewethoofdstuk 11a, artikel 11a.1
Beveiliging in de Cyberbeveiligingswetzorgplicht en meldplicht voor essentiële en belangrijke entiteiten
Verwant begripopenbare elektronische communicatiedienst

Wat een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance is

Een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance omvat volgens artikel 1.1 Telecommunicatiewet ook schakel- en routeringsapparatuur en netwerkelementen die niet actief zijn. Satellietnetwerken, vaste en mobiele netwerken en kabeltelevisienetwerken horen er net zo goed bij, ongeacht de informatie die erover gaat.

Aanbieden betekent in dezelfde wet het bouwen, exploiteren, beheren of beschikbaar stellen van zo'n netwerk. Over het netwerk lopen openbare elektronische communicatiediensten, zoals spraakdiensten en internettoegang. De wet definieert netwerk en dienst als twee aparte begrippen.

De Telecommunicatiewet kent daarnaast het openbaar telecommunicatienetwerk. Dat is een apart begrip met een eigen definitie in hetzelfde artikel.

Doorlopend compliant blijven

Werkplekbeheer en Compliant

Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.

ClickOn Basis
€83/mnd
per werkplek

Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.

Bekijk Basis
ClickOn Bewust
€106/mnd
per werkplek

Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.

Bekijk Bewust
Meest gekozen
ClickOn Compliant MKB
€148/mnd
per werkplek

Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.

Bekijk Compliant MKB
ClickOn Compliant Enterprise
€219/mnd
per werkplek

Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.

Bekijk Enterprise
Vergelijk pakketten

Waarom het openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance per wet verschilt

Het openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance verschilt per wet in wat de wet beveiligt. De Telecommunicatiewet ziet op de netwerken en diensten zelf, de Cyberbeveiligingswet op de netwerk- en informatiesystemen die de aanbieder voor zijn werk en zijn diensten gebruikt.

Volgens de memorie van toelichting bij de Cyberbeveiligingswet heeft de zorgplicht van de Telecommunicatiewet een bredere reikwijdte dan die van de NIS2 richtlijn. Ze ziet namelijk op de totale beveiliging van de netwerken en diensten en niet alleen op de netwerk- en informatiesystemen. Een veilige dienst volgt volgens die toelichting niet zonder meer uit beveiligde systemen. Daarom houdt de Telecommunicatiewet een eigen zorgplicht.

De meldplicht van artikel 11a.2 Telecommunicatiewet is door artikel 99 Cyberbeveiligingswet vervallen. De aanbieder meldt een significant incident nu volgens de Cyberbeveiligingswet.

Op Europees niveau schrapt artikel 43 van de NIS2 richtlijn de artikelen 40 en 41 van Richtlijn 2018/1972, over zorgplicht, meldplicht en toezicht, met ingang van 18 oktober 2024.

Wanneer een netwerk in ICT-compliance een openbaar elektronisch communicatienetwerk is

Een netwerk is in ICT-compliance een openbaar elektronisch communicatienetwerk als het aan beide voorwaarden voldoet:

  • het netwerk brengt signalen over via kabels, radiogolven, optische of andere elektromagnetische middelen, zoals de wet een elektronisch communicatienetwerk omschrijft;
  • het netwerk wordt geheel of hoofdzakelijk gebruikt om elektronische communicatiediensten aan te bieden die beschikbaar zijn voor het publiek.

Het gebruik bepaalt of een netwerk openbaar is. Draagt het netwerk geheel of hoofdzakelijk diensten die beschikbaar zijn voor het publiek, dan is het openbaar, ook als het daarnaast voor andere doelen wordt gebruikt.

Een bedrijfsnetwerk dat een organisatie alleen voor haar eigen medewerkers gebruikt, is geen openbaar elektronisch communicatienetwerk, want het draagt geen diensten die beschikbaar zijn voor het publiek. Wie alleen zo'n eigen netwerk beheert, hoeft zich daarvoor niet bij de Autoriteit Consument en Markt te melden.

Wat het openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance van de aanbieder vraagt

Een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance vraagt van de aanbieder een melding bij de Autoriteit Consument en Markt, de ACM. Het vraagt ook beveiligingsmaatregelen, met per wet eigen regels.

Volgens artikel 2.1 Telecommunicatiewet doet een aanbieder van een openbaar elektronisch communicatienetwerk mededeling aan de ACM, die hem registreert. De ACM houdt volgens artikel 2.3 een openbaar register van die registraties bij. De aanbieder geeft een wijziging onverwijld door.

Volgens artikel 11a.1 lid 2 Telecommunicatiewet nemen aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken en -diensten de technische, operationele en organisatorische maatregelen. Het gaat om de maatregelen die bij of krachtens algemene maatregel van bestuur zijn vastgesteld. Die maatregelen beperken de gevolgen van beveiligingsincidenten voor de nationale veiligheid of de openbare orde.

Een aanbieder van een netwerk waarover spraak- of internettoegangsdiensten lopen, neemt volgens lid 3 alle noodzakelijke maatregelen. Hij neemt ze om de beschikbaarheid van die diensten zo volledig mogelijk te waarborgen bij netwerkuitval door een calamiteit of bij overmacht. De minister kan volgens lid 5 een aanbieder verplichten om binnen een termijn maatregelen te nemen.

Valt de aanbieder onder de Cyberbeveiligingswet, dan heeft hij ook de zorgplicht, de meldplicht en de registratieplicht van die wet, met eigen criteria voor een significant incident. Wil je weten wanneer een aanbieder een essentiële entiteit of een belangrijke entiteit is en welke criteria dan gelden, dan lees je dat bij openbaar elektronisch communicatienetwerk onder NIS2.

Een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance bij je leverancier

Je organisatie belt en werkt via het openbare netwerk van een telecomaanbieder. Ook je e-mail, bestanden en overleg in Microsoft 365 lopen over die verbinding.

“Het incidentplan staat in SharePoint, de contactlijst in Outlook, en het crisisoverleg zou via Teams gaan. Precies die omgeving is bij de aanval uitgevallen of niet meer te vertrouwen.”

Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn

Valt de verbinding met het netwerk van je telecomaanbieder weg, dan zijn die toepassingen net zo goed onbereikbaar. Leg de contactlijst daarom ook op papier vast als noodlijst. Spreek een tweede kanaal af dat buiten die verbinding om werkt. Oefen hoe je overschakelt.

Wijs ook een onderhoudseigenaar aan voor de apparatuur op de grens met dat netwerk, zoals de router en de firewall, die de beveiligingsberichten van de fabrikant beoordeelt. Leg de afspraken met je telecomaanbieder vast als deel van je ketenverantwoordelijkheid, zodat duidelijk is wie bij uitval wat doet.

Zo helpt ClickOn

ClickOn neemt de netwerkapparatuur die onder het beheer valt, zoals de firewall, op in het onderhoudsschema en loopt de firewallregels periodiek met je door. Zo blijft de verbinding tussen de Microsoft 365-werkplek en het netwerk van je telecomaanbieder beheerd.

ClickOn bepaalt samen met je organisatie hersteldoelen en stemt een technische herstelvolgorde af op je prioriteiten, zodat na uitval duidelijk is wat als eerste weer moet werken. Bij welke telecomaanbieder je organisatie internet en telefonie afneemt en welke onderbreking aanvaardbaar is, blijft een beslissing van je eigen organisatie.

Veelgestelde vragen over het openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance

Wat is een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance?
Een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance is een elektronisch communicatienetwerk dat geheel of hoofdzakelijk dient voor diensten die beschikbaar zijn voor het publiek, zoals spraakdiensten en internettoegang. De Telecommunicatiewet definieert het in artikel 1.1.
Wat is het verschil tussen een openbaar elektronisch communicatienetwerk en een openbare elektronische communicatiedienst in ICT-compliance?
Het netwerk in ICT-compliance is de infrastructuur die signalen overbrengt, zoals kabels, radiogolven en routeringsapparatuur. De dienst loopt over dat netwerk, zoals telefonie of internettoegang. De wet definieert beide als aparte begrippen.
Is een bedrijfsnetwerk een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance?
Een bedrijfsnetwerk dat een organisatie alleen voor haar eigen medewerkers gebruikt, is in ICT-compliance geen openbaar elektronisch communicatienetwerk. Het draagt dan geen diensten die beschikbaar zijn voor het publiek. Dat is volgens artikel 1.1 Telecommunicatiewet de voorwaarde.
Welke wetten gelden voor een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance?
Voor een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance gelden de Telecommunicatiewet en de Cyberbeveiligingswet. Bij de Telecommunicatiewet horen de melding bij de Autoriteit Consument en Markt en beveiligingsmaatregelen. Bij de Cyberbeveiligingswet horen een zorgplicht en een meldplicht voor de aanbieder. Die laatste wet voert de NIS2 richtlijn uit.
Geldt de meldplicht van de Telecommunicatiewet nog voor een openbaar elektronisch communicatienetwerk in ICT-compliance?
De meldplicht van artikel 11a.2 Telecommunicatiewet is door artikel 99 Cyberbeveiligingswet vervallen. Voor een significant incident geldt voor de aanbieder nu de meldplicht van de Cyberbeveiligingswet.