Vertrouwensdienst in ICT-compliance: wat is het en welke soorten zijn er
Gepubliceerd Geupdate
Een vertrouwensdienst is een elektronische dienst die gewoonlijk tegen betaling wordt verricht en bestaat uit het uitgeven, aanmaken, valideren of bewaren van onder meer certificaten, elektronische handtekeningen, zegels en tijdstempels. Ook elektronisch aangetekende bezorging, elektronisch archiveren en het opslaan van gegevens in elektronische registers zijn vertrouwensdiensten.
Wie een vertrouwensdienst levert, heet een verlener van vertrouwensdiensten of een aanbieder van vertrouwensdiensten.
Elke wet legt het begrip op een eigen manier vast:
- De Cyberbeveiligingswet definieert een vertrouwensdienst als een elektronische dienst die gewoonlijk tegen betaling wordt verricht. Die dienst bestaat uit één van veertien elementen, van het uitgeven van certificaten tot het opslaan van gegevens in elektronische registers. Dit staat beschreven in de Cyberbeveiligingswet in artikel 1.
- De NIS2 richtlijn definieert een vertrouwensdienst met een verwijzing naar de eIDAS-verordening, de Europese verordening over elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties. Dit staat beschreven in de NIS2 richtlijn in artikel 6 punt 24.
- De Telecommunicatiewet definieert een vertrouwensdienst met dezelfde verwijzing naar de eIDAS-verordening. Dit staat beschreven in de Telecommunicatiewet in artikel 1.1.
Wie op de uitkomst van een vertrouwensdienst vertrouwt, zoals een elektronische handtekening of een tijdstempel, heet in de Europese regels een vertrouwende partij. De verlener levert de dienst als gekwalificeerde of als niet-gekwalificeerde verlener.
De Telecommunicatiewet regelt de gekwalificeerde status van de verlener, de Cyberbeveiligingswet zijn cyberbeveiliging en zijn meldplicht.
Een vertrouwensdienst raakt verleners van vertrouwensdiensten en elke organisatie die op hun certificaten, handtekeningen, zegels of tijdstempels vertrouwt.
Zet daarom op een rij welke vertrouwensdiensten je organisatie gebruikt, zoals het certificaat van je website of een dienst voor elektronische handtekeningen. Zet ook op een rij wie ze beheert.
Feitenkader vertrouwensdienst in ICT-compliance
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Soort | elektronische dienst, gewoonlijk tegen betaling |
| Elementen | veertien, onderdeel a tot en met n van artikel 1 Cyberbeveiligingswet |
| Europese bron | eIDAS-verordening, Verordening (EU) nr. 910/2014 |
| Gekwalificeerd | dienst voldoet aan de eisen van de eIDAS-verordening, verlener heeft de status |
| Status aanvragen in Nederland | mededeling aan de minister, artikel 2.5b Telecommunicatiewet |
| Vertrouwenslijst | langs elektronische weg openbaar, artikel 2.5c Telecommunicatiewet |
| Cyberbeveiliging | zorgplicht en meldplicht voor de verlener, Cyberbeveiligingswet |
Waarom de vertrouwensdienst in ICT-compliance per wet verschilt
De vertrouwensdienst in ICT-compliance verschilt per wet in het doel. De eIDAS-verordening en de Telecommunicatiewet regelen de dienst en de gekwalificeerde status, de NIS2 richtlijn en de Cyberbeveiligingswet de cyberbeveiliging van de verlener.
Volgens overweging 93 van de NIS2 richtlijn vullen de cyberbeveiligingsplichten de eisen aan die de eIDAS-verordening aan verleners stelt. De eisen van artikel 24 van die verordening voor gekwalificeerde verleners blijven gelden.
De eigen beveiligings- en meldingsregels van de eIDAS-verordening zijn vervallen. Artikel 42 van de NIS2 richtlijn schrapt daarvoor artikel 19 van die verordening, met ingang van 18 oktober 2024.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Welke soorten vertrouwensdienst er zijn in ICT-compliance
In ICT-compliance zijn er veertien soorten vertrouwensdienst, onderdeel a tot en met n van artikel 1 Cyberbeveiligingswet. Per onderwerp samengevat gaat het om:
- certificaten uitgeven of valideren, voor elektronische handtekeningen, elektronische zegels, websiteauthenticatie of andere vertrouwensdiensten;
- elektronische handtekeningen of zegels aanmaken of valideren;
- handtekeningen, zegels of de certificaten daarvoor bewaren;
- middelen beheren waarmee elektronische handtekeningen of zegels op afstand worden aangemaakt;
- elektronische attesteringen van attributen uitgeven of valideren;
- elektronische tijdstempels aanmaken of valideren;
- diensten voor elektronisch aangetekende bezorging verlenen, of de daarmee verzonden gegevens en het bewijs daarvoor valideren;
- elektronische gegevens en documenten elektronisch archiveren, of elektronische gegevens opslaan in elektronische registers.
In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om het certificaat van je website of om een elektronische handtekening onder een overeenkomst.
Wanneer een vertrouwensdienst in ICT-compliance gekwalificeerd is
Een vertrouwensdienst in ICT-compliance is gekwalificeerd als de dienst aan de eisen van de eIDAS-verordening voldoet én het toezichthoudend orgaan de verlener de status gekwalificeerd heeft gegeven. Dat staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet. Een niet-gekwalificeerde vertrouwensdienst heeft die status niet, maar valt wel onder dezelfde definitie.
In Nederland geldt volgens artikel 2.5b Telecommunicatiewet een mededeling aan de minister dat een verlener gekwalificeerde vertrouwensdiensten wil verlenen, als aanvraag voor die status. De minister behandelt alleen aanvragen van verleners die in Nederland gevestigd zijn. De minister beslist binnen drie maanden.
Gekwalificeerde verleners die in Nederland gevestigd zijn, staan met hun diensten op een vertrouwenslijst die de minister volgens artikel 2.5c langs elektronische weg openbaar toegankelijk houdt. Alleen een verlener met de status mag zich volgens artikel 18.18 als gekwalificeerd presenteren.
Bij een gekwalificeerd certificaat stelt de verlener volgens artikel 18.15b de identiteit vast van degene aan wie hij het afgeeft. Controleer daarom op de vertrouwenslijst of een verlener die zich gekwalificeerd noemt, die status ook heeft.
Wat de vertrouwensdienst in ICT-compliance van de verlener vraagt
De vertrouwensdienst in ICT-compliance vraagt van de verlener beveiliging en meldingen onder de Cyberbeveiligingswet. Van een gekwalificeerde verlener vraagt de vertrouwensdienst ook juiste gegevens voor de vertrouwenslijst onder de Telecommunicatiewet.
Een verlener die in Nederland gevestigd is, valt onder de Cyberbeveiligingswet als essentiële entiteit of belangrijke entiteit. Die verlener heeft dan een zorgplicht, een registratieplicht en een meldplicht, met een kortere meldtermijn als een significant incident zijn vertrouwensdienst raakt.
Verleent je organisatie zelf een vertrouwensdienst, dan lees je bij vertrouwensdienst onder NIS2 in welke categorie ze valt. Daar lees je ook binnen welke termijn ze een incident meldt en wanneer een incident significant is.
Onder de Telecommunicatiewet geeft een gekwalificeerde verlener de minister de gegevens voor de vertrouwenslijst. Handelt hij in strijd met de wet, dan kan de minister volgens artikel 2.5d de status beëindigen. Dat kan ook als hij die gegevens niet juist verstrekt én dat niet op tijd herstelt.
Een vertrouwensdienst in ICT-compliance bij je leverancier
Gebruikt je organisatie een vertrouwensdienst van een leverancier, zoals het certificaat van je website, dan werkt je website alleen zonder beveiligingswaarschuwing zolang dat certificaat geldig is.
“Op maandagochtend werkt de VPN niet en toont de website een beveiligingswaarschuwing. Het certificaat, een digitaal certificaat dat helpt de identiteit van de dienst te controleren, is in het weekend verlopen. Niemand hield bij wanneer.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Houd daarom bij waar certificaten worden gebruikt, wie de eigenaar is en hoe ze worden vernieuwd. Controleer na een automatische vernieuwing of de nieuwe versie echt actief is. Spreek een uitwijkroute af voor als die vernieuwing mislukt.
Leg ook vast welke dienst voor elektronische handtekeningen je organisatie gebruikt en wie de toegang beheert. Afspraken met de verlener horen bij je ketenverantwoordelijkheid.
Zo helpt ClickOn
ClickOn houdt een overzicht bij van de certificaten die je organisatie gebruikt, met vervaldatums en eigenaren, zodat een vernieuwing op tijd gebeurt.
ClickOn brengt de toegangswegen naar je omgeving in kaart, ook naar diensten buiten Microsoft 365 waarmee je organisatie elektronisch tekent of documenten deelt. ClickOn richt multifactorauthenticatie en toegangsbeheer in op de Microsoft 365-werkplek. Welke vertrouwensdienst je gebruikt en of die gekwalificeerd moet zijn, blijft een beslissing van je eigen organisatie.