Cloudcomputingdienst: wat is het? Betekenis en eisen per wet
Gepubliceerd Geupdate
Een cloudcomputingdienst is een digitale dienst waarmee een organisatie via het netwerk en op aanvraag gebruikmaakt van gedeelde, schaalbare computerbronnen van een aanbieder, zoals opslag, rekenkracht, netwerken of software. Voorbeelden zijn software als Microsoft 365, online opslag en een gehuurde virtuele server.
In ICT-compliance heet een cloudcomputingdienst ook een clouddienst. De aanbieder heet een Cloud Service Provider.
Meerdere wetten en normen gebruiken het begrip, vanuit de aanbieder of vanuit de afnemer:
- De Cyberbeveiligingswet definieert een cloudcomputingdienst als een digitale dienst die administratie op aanvraag en brede toegang op afstand mogelijk maakt tot een schaalbare en elastische pool van deelbare computerbronnen. Dat geldt ook als die bronnen over verschillende locaties verspreid zijn. Dit staat beschreven in de Cyberbeveiligingswet in artikel 1, de uitvoering van artikel 6 punt 30 NIS2 richtlijn.
- ISO/IEC 27002 spreekt van clouddiensten en vraagt de organisatie als afnemer om processen voor het aanschaffen, gebruiken, beheren en beëindigen ervan, volgens haar eigen beveiligingseisen. Dit staat beschreven in ISO/IEC 27002 in beheersmaatregel 5.23.
- NEN 7510 stelt dezelfde eis als ISO/IEC 27002 aan het gebruik van clouddiensten, met een overeenkomst tussen de aanbieder en de organisatie in haar rol van afnemer. Dit staat beschreven in NEN 7510-2 in beheersmaatregel 5.23.
- De BIO2 spreekt van Cloud Service Providers, afgekort CSP's. De BIO2 vraagt beleid voor het inventariseren, classificeren, selecteren, beoordelen en managen van die aanbieders en voor het beëindigen van hun dienstverlening. Dit staat beschreven in de BIO2 in maatregel 5.23.01.
Cloud computing is het gebruik van gedeelde computerbronnen op afstand en op aanvraag. Een cloudcomputingdienst levert cloud computing via het netwerk: de afnemer schakelt zelf capaciteit bij of af. Meerdere klanten gebruiken dezelfde infrastructuur van de aanbieder.
Bij een cloudcomputingdienst kunnen aanbieder en afnemer de verantwoordelijkheid voor de beveiliging delen.
De cloudcomputingdienst raakt elke organisatie die clouddiensten aanbiedt of gebruikt, ook een bedrijf dat alleen in Microsoft 365 werkt.
Leg daarom per clouddienst vast welke beveiligingsmaatregelen de aanbieder regelt en welke je organisatie zelf regelt.
Feitenkader cloudcomputingdienst in ICT-compliance
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Soort | digitale dienst met gedeelde, schaalbare computerbronnen op afstand |
| Andere naam | clouddienst; de aanbieder heet ook Cloud Service Provider |
| Dienstmodellen | IaaS, PaaS, SaaS en NaaS, voluit infrastructuur, platform, software en netwerk als dienst |
| Invoeringsmodellen | private, gemeenschaps-, publieke en hybride cloud |
| Aanbieder in de wet | sector digitale infrastructuur, bijlage 1 Cyberbeveiligingswet |
| Normmaatregel voor de afnemer | ISO/IEC 27002 5.23, NEN 7510-2 5.23 en BIO2 5.23.01 |
| Financiële sector | aanbieder als derde aanbieder van ICT-diensten, DORA |
Wat een cloudcomputingdienst in ICT-compliance is
Een cloudcomputingdienst in ICT-compliance levert computerbronnen als dienst: netwerken, servers, besturingssystemen, software, opslag, toepassingen of andere diensten. Overweging 33 van de NIS2 richtlijn noemt onder meer vier dienstmodellen van cloudcomputing, met dezelfde betekenis als in ISO/IEC 17788:2014, de norm met de begrippen voor cloud computing:
- infrastructuur als dienst, of IaaS, zoals een gehuurde virtuele server of opslagruimte;
- platform als dienst, of PaaS, een omgeving waarin je eigen toepassingen bouwt en draait;
- software als dienst, of SaaS, zoals Microsoft 365 of een online boekhoudpakket;
- netwerk als dienst, of NaaS, waarbij de aanbieder netwerkverbindingen en netwerkfuncties levert.
Daarnaast noemt de richtlijn vier invoeringsmodellen, die bepalen wie de infrastructuur van de dienst deelt:
- publieke cloud, waarbij de aanbieder dezelfde infrastructuur inzet voor veel verschillende klanten;
- private cloud, waarbij de infrastructuur voor één organisatie is, in een eigen datacenter of bij een aanbieder;
- gemeenschapscloud, die een groep organisaties met dezelfde eisen samen gebruikt;
- hybride cloud, een combinatie van een private en een publieke cloud.
Een cloudcomputingdienst valt onder de digitale diensten en gebruikt een gedeelde pool van computerbronnen die meebeweegt met de vraag.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Waarom de cloudcomputingdienst in ICT-compliance per wet en norm verschilt
De cloudcomputingdienst in ICT-compliance verschilt per wet en norm in de partij waar het kader naar kijkt, de aanbieder of de afnemer.
De Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn, rekent aanbieders van cloudcomputingdiensten tot de sector digitale infrastructuur. Valt zo'n aanbieder als essentiële entiteit of belangrijke entiteit onder de wet, dan heeft hij een zorgplicht, een meldplicht en een registratieplicht. Bied je zelf clouddiensten aan, dan lees je bij de cloudcomputingdienst onder NIS2 wanneer je als aanbieder onder de wet valt.
ISO/IEC 27002, NEN 7510 en de BIO2 kijken naar de organisatie die clouddiensten afneemt. NEN 7510 is de norm voor informatiebeveiliging in de zorg. De BIO2 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid. ISO/IEC 27002 zegt er zelf bij dat de maatregel cloudbeveiliging bekijkt vanuit de afnemer. De BIO2 vraagt om het beleid voor Cloud Service Providers minimaal eens per drie jaar te herzien.
DORA, de Europese verordening voor digitale operationele weerbaarheid in de financiële sector, noemt aanbieders van cloudcomputingdiensten in overweging 20 als categorie uit de NIS2 richtlijn. Voor een financiële entiteit is zo'n aanbieder een derde aanbieder van ICT-diensten, volgens artikel 3 punt 19 DORA een onderneming die ICT-diensten verleent.
Hoe je een cloudcomputingdienst in ICT-compliance veilig afneemt
Een cloudcomputingdienst in ICT-compliance is veilig af te nemen als je vooraf bepaalt wat je van de dienst vraagt en wie welke maatregel beheert. ISO/IEC 27002 en NEN 7510-2 vragen in beheersmaatregel 5.23 om een beleid voor het gebruik van clouddiensten, waarin de organisatie onder meer vastlegt:
- welke beveiligingseisen gelden voor het gebruik van de clouddienst;
- met welke criteria je een clouddienst kiest en waarvoor je hem gebruikt;
- wie welke rol heeft bij het gebruik en beheer;
- welke beheersmaatregelen de aanbieder beheert en welke de organisatie zelf;
- hoe je zekerheid krijgt over de maatregelen van de aanbieder;
- hoe je incidenten met de clouddienst afhandelt;
- hoe je het gebruik wijzigt of beëindigt, met een exitstrategie, een vooraf vastgelegd plan om de dienst te verlaten en je gegevens mee te nemen.
Restrisico's van het gebruik moeten volgens dezelfde maatregel duidelijk zijn vastgesteld en aanvaard door het management van de organisatie. Die restrisico's zijn de nadelen van een clouddienst voor je organisatie, zoals gegevens die in een ander rechtsgebied staan of een dienst die je zonder exitstrategie moeilijk kunt beëindigen.
“Een medewerker verwijdert per ongeluk een projectmap, of een aanvaller wist mailboxen. De prullenbak van Microsoft 365 lijkt dan een vangnet, maar is geen back-up.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Zet daarom per scenario op een rij wat de ingebouwde voorzieningen van een clouddienst afdekken, van een vergissing tot ransomware of een verwijderd account. Bepaal waar een aparte back-up nodig is.
Controleer ook per clouddienst hoe lang logboeken bewaard blijven en of export naar aparte opslag nodig is, zodat je een incident later nog kunt onderzoeken.
Een cloudcomputingdienst in ICT-compliance bij je leverancier
Een cloudcomputingdienst in ICT-compliance komt van een leverancier. De overeenkomst bepaalt wat die leverancier voor je regelt. ISO/IEC 27002 noemt bepalingen die in zo'n overeenkomst horen, zoals het beheer van de toegang volgens je eigen eisen en bescherming tegen malware. Daarbij horen ook de plaats of het rechtsgebied waar gevoelige gegevens worden opgeslagen, back-ups en het teruggeven van je gegevens bij beëindiging.
Volgens dezelfde norm overweeg je ook of de aanbieder vooraf moet melden dat hij de dienst wezenlijk wijzigt. Een wezenlijke wijziging is bijvoorbeeld een verhuizing van de infrastructuur, opslag in een nieuw rechtsgebied of een nieuwe onderaannemer.
Leg daarbij vast welke partij wat doet en welk bewijs die levert. Een concrete verdeling van taken en bewijs zegt meer dan een algemene belofte dat de aanbieder veilig werkt.
Valt je organisatie onder de Cyberbeveiligingswet, dan hoort de aanbieder van een clouddienst bij je ketenverantwoordelijkheid, de beveiliging van de toeleveringsketen uit artikel 21 lid 3 onder d.
Zo helpt ClickOn
ClickOn beheert de Microsoft 365-omgeving van je organisatie en richt de toegang in volgens jouw eisen, met multifactorauthenticatie en toegangsbeheer.
ClickOn zorgt voor automatische back-ups en brengt per scenario in kaart wat de ingebouwde voorzieningen van Microsoft 365 afdekken.
ClickOn bewaakt de omgeving met logging en monitoring. ClickOn houdt bij welke clouddiensten en apps je organisatie gebruikt. Welke clouddiensten je afneemt en welke restrisico's je aanvaardt, blijft een beslissing van je eigen organisatie.