Digitale dienst: wat is het? Betekenis en definitie per wet
Gepubliceerd Geupdate
Een dienst is een digitale dienst als een aanbieder hem gewoonlijk tegen vergoeding, op afstand en langs elektronische weg levert, op individueel verzoek van de afnemer. Voorbeelden zijn een clouddienst zoals Microsoft 365, een onlinezoekmachine en een platform waarop ondernemers hun producten aan consumenten aanbieden.
Een andere naam voor een digitale dienst is dienst van de informatiemaatschappij.
Meerdere wetten leggen het begrip vast, onder een van beide namen:
- De Cyberbeveiligingswet definieert een digitale dienst als elke dienst van de informatiemaatschappij met die vier kenmerken. De Cyberbeveiligingswet licht drie ervan toe. Dit staat beschreven in de Cyberbeveiligingswet in artikel 1.
- De NIS2 richtlijn definieert een digitale dienst met een verwijzing naar artikel 1 lid 1 onder b van Richtlijn 2015/1535. Die bepaling bevat woord voor woord de definitie uit de Cyberbeveiligingswet. Dit staat beschreven in de NIS2 richtlijn in artikel 6 punt 23.
- De AVG definieert een dienst van de informatiemaatschappij met een verwijzing naar dezelfde bepaling van Richtlijn 2015/1535. Dit staat beschreven in de AVG in artikel 4 punt 25.
- De Telecommunicatiewet definieert de aanbieder van diensten van de informatiemaatschappij met een verwijzing naar dezelfde bepaling. Dit staat beschreven in de Telecommunicatiewet in artikel 1.1.
- Verordening 2019/1150, de Europese platform-to-businessverordening, eist dat een onlinetussenhandelsdienst een dienst van de informatiemaatschappij is, met dezelfde verwijzing. Dit staat beschreven in Verordening 2019/1150 in artikel 2 punt 2.
Of een dienst een digitale dienst is, hangt af van de manier waarop hij wordt geleverd. De dienst moet aan alle vier de kenmerken voldoen.
Aan de digitale dienst hangen plichten voor de aanbieder. Die verschillen per wet: beveiligingseisen voor onder meer aanbieders van cloudcomputingdiensten, een leeftijdsgrens voor de toestemming van kinderen, regels voor cookies en transparantieregels voor platforms tegenover zakelijke gebruikers.
De digitale dienst raakt de organisatie die een digitale dienst aanbiedt en ook de organisatie die hem afneemt, bijvoorbeeld bij de inkoop van een clouddienst.
Zet daarom op een rij welke digitale diensten je organisatie afneemt en welke ze zelf aanbiedt.
Feitenkader digitale dienst in ICT-compliance
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Kenmerken | gewoonlijk tegen vergoeding, op afstand, langs elektronische weg, op individueel verzoek |
| Andere naam | dienst van de informatiemaatschappij |
| Omschrijving | artikel 1 lid 1 onder b Richtlijn 2015/1535, woord voor woord in artikel 1 Cyberbeveiligingswet; NIS2 richtlijn, AVG, Telecommunicatiewet en Verordening 2019/1150 verwijzen ernaar |
| Geen digitale dienst | onder meer spraaktelefonie, fax, omroep en diensten in fysieke aanwezigheid, bijlage I Richtlijn 2015/1535 |
| Eigen soorten in de wet | cloudcomputingdienst en onlinezoekmachine, artikel 1 Cyberbeveiligingswet |
| Toestemming van kinderen | vanaf 16 jaar, lidstaten mogen verlagen tot 13 jaar, artikel 8 AVG |
| Cookies | toestemming, behalve wat strikt noodzakelijk is voor de gevraagde dienst, artikel 11.7a Telecommunicatiewet |
| Normmaatregel bij afname | informatiebeveiliging voor het gebruik van clouddiensten, ISO/IEC 27002 5.23 |
Wat een digitale dienst of dienst van de informatiemaatschappij in ICT-compliance is
Een digitale dienst of dienst van de informatiemaatschappij kan in ICT-compliance opslag, software, een zoekfunctie of een verkoopplatform zijn. Bepalend is dat de afnemer de dienst op afstand en via een netwerk ontvangt, op het moment dat hij erom vraagt.
DORA, de Europese verordening voor digitale operationele weerbaarheid in de financiële sector, gebruikt een verwant begrip. Volgens artikel 3 punt 21 DORA zijn ICT-diensten digitale en gegevensdiensten die doorlopend via ICT-systemen aan interne of externe gebruikers worden verleend.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Waarom de digitale dienst in ICT-compliance per wet verschilt
De digitale dienst in ICT-compliance verschilt per wet in het doel waarvoor de wet het begrip gebruikt. In de Cyberbeveiligingswet en de NIS2 richtlijn is het een bouwsteen. De Cyberbeveiligingswet omschrijft een cloudcomputingdienst en een onlinezoekmachine als een digitale dienst met een extra kenmerk. Hun aanbieders kunnen onder de beveiligingsplichten vallen.
Biedt je organisatie zelf een clouddienst, zoekmachine of platform aan, dan staat bij de digitale dienst onder NIS2 welke aanbieders onder de Cyberbeveiligingswet vallen en wat de wet dan vraagt.
In de AVG gaat het om persoonsgegevens: de toestemming van kinderen, het wissen van hun gegevens en bezwaar via een geautomatiseerd procedé. In de Telecommunicatiewet gaat het om informatie die een dienst op het apparaat van de gebruiker opslaat of uitleest, zoals cookies.
Verordening 2019/1150 gebruikt het begrip om af te bakenen voor welke platforms de regels voor billijkheid en transparantie tegenover zakelijke gebruikers gelden.
Wanneer een dienst een digitale dienst is in ICT-compliance
Een dienst is een digitale dienst in ICT-compliance als hij aan alle vier deze kenmerken voldoet:
- de aanbieder levert de dienst gewoonlijk tegen vergoeding;
- de dienst wordt op afstand geleverd, zonder dat aanbieder en afnemer tegelijk aanwezig zijn;
- de dienst gaat langs elektronische weg, via apparatuur voor de verwerking en opslag van gegevens. De dienst wordt geheel via draden, radio, optische of andere elektromagnetische middelen verzonden en ontvangen;
- de dienst wordt op individueel verzoek van de afnemer geleverd, via de overdracht van gegevens.
De uitleg bij de laatste drie kenmerken staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet en, met dezelfde woorden, in artikel 1 lid 1 onder b Richtlijn 2015/1535.
Microsoft 365 voldoet aan alle vier. Je betaalt een abonnement. Je werkt ermee zonder dat Microsoft bij je op kantoor is. Mail en bestanden komen via internet binnen en je opent ze wanneer je erom vraagt.
Een dienst valt alleen onder het begrip als hij alle vier de kenmerken heeft. Bijlage I bij Richtlijn 2015/1535 geeft per kenmerk voorbeelden van diensten die daarbuiten vallen:
- een dienst in de fysieke aanwezigheid van aanbieder en afnemer, zoals een elektronische catalogus raadplegen in een winkel, wordt niet op afstand geleverd;
- spraaktelefonie, fax, een automaat voor treinkaartjes en software op een cd-rom gaan niet langs elektronische weg;
- radio- en televisieomroep gaat tegelijk naar een onbeperkt aantal ontvangers. Die omroep gaat dus niet op individueel verzoek.
Wat een digitale dienst in ICT-compliance van de aanbieder vraagt
Een digitale dienst in ICT-compliance vraagt van de aanbieder vooral iets als hij onder de Cyberbeveiligingswet valt. Dat geldt ook als hij persoonsgegevens van kinderen verwerkt. Hetzelfde geldt als hij informatie op het apparaat van de gebruiker opslaat of uitleest.
Aanbieders van cloudcomputingdiensten, onlinemarktplaatsen, onlinezoekmachines en platforms voor socialenetwerkdiensten staan in de bijlagen bij de Cyberbeveiligingswet, bij de sectoren digitale infrastructuur en digitale aanbieders. Voor zo'n aanbieder gelden de zorgplicht, de meldplicht en de registratieplicht zodra hij een essentiële entiteit of belangrijke entiteit is.
Biedt een organisatie een digitale dienst rechtstreeks aan kinderen aan en verwerkt ze hun persoonsgegevens op basis van toestemming, dan is die verwerking rechtmatig vanaf 16 jaar. Bij een jonger kind is de toestemming of machtiging van de ouder nodig. Lidstaten mogen de grens bij wet verlagen tot 13 jaar. Dit staat in artikel 8 AVG.
Gegevens die bij zo'n aanbod aan een kind zijn verzameld, kan de betrokkene volgens de AVG laten wissen. Bij het gebruik van een digitale dienst mag hij volgens artikel 21 lid 5 AVG ook bezwaar maken via een geautomatiseerd procedé met technische specificaties.
Slaat een digitale dienst informatie op het apparaat van de gebruiker op, of leest hij die uit, dan zijn volgens artikel 11.7a Telecommunicatiewet duidelijke informatie en toestemming nodig. Voor wat strikt noodzakelijk is om de gevraagde dienst te leveren, is geen toestemming nodig.
Een digitale dienst in ICT-compliance bij je leverancier
Neem je een digitale dienst in ICT-compliance af als clouddienst, dan vraagt ISO/IEC 27001 om processen voor het aanschaffen, gebruiken, beheren en beëindigen van clouddiensten. Dit staat in beheersmaatregel A.5.23. De processen volgen de beveiligingseisen van je eigen organisatie.
ISO/IEC 27002 noemt daarbij onder meer hoe je zekerheid krijgt over de maatregelen van de aanbieder. Ook noemt die norm hoe je het gebruik van een clouddienst wijzigt of beëindigt, met een exitstrategie. Overeenkomsten voor clouddiensten liggen volgens dezelfde norm vaak vooraf vast, zonder ruimte om te onderhandelen.
Valt je organisatie onder de Cyberbeveiligingswet, dan hoort de beveiliging van de relatie met zulke aanbieders volgens artikel 21 lid 3 onder d bij de zorgplicht. Dat is een onderdeel van je ketenverantwoordelijkheid.
“Een team wil sneller samenwerken en neemt zelf een abonnement op een online tool, met de privé-creditcard van een medewerker. Er komen klantgegevens in te staan, en bij vertrek van die medewerker weet niemand hoe je erbij komt.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Bied daarom een eenvoudige route om een nieuwe online dienst aan te vragen. Neem elke goedgekeurde dienst op in het overzicht van je software en clouddiensten.
Zo helpt ClickOn
- Doorlopend werkplekbeheer Doorlopend beheer van de Microsoft 365-werkplek tegen een vaste prijs per werkplek per maand: helpdesk, MFA, beheerde werkplekken en servers, endpointbeveiliging, patchmanagement, automatische back-ups en monitoring. Audit-klaar worden is eenmalig; audit-klaar blijven is beheer. Vier cumulatieve pakketten: ClickOn Basis (83 euro, op de eigen Microsoft 365-licentie). ClickOn Bewust (106 euro, met Business Premium, security awareness en dark web-monitoring). ClickOn Compliant MKB (148 euro, meest gekozen, met Purview- en Defender-suites, 24/7 SOC, SIEM en auditor-rapportage). ClickOn Compliant Enterprise (219 euro, op Microsoft 365 E5, vanaf 300 werkplekken). Een werkplek is binnen 24 uur ingericht; de termijn van 30 dagen geldt voor normen die een audit vereisen.
- Compliance Journey Het ICT-deel van NIS2-, ISO 27001- en cyberverzekering-trajecten: van technische nulmeting tot technische audit-check, met bewijs per maatregel. Het organisatorische deel: onze compliance-partner, of jouw eigen adviseur.
- Compliance Quick Scan Technische nulmeting in één dag: stand van je Microsoft 365-omgeving met directe rapportage en prioriteitenroadmap voor het ICT-deel.
- Compliance Sprint Compliance Sprint: in 30 dagen een technisch audit-klare (ISO 27001) of toezicht-klare (NIS2/DORA/CBW) ICT-omgeving. Vaste prijs per werkplek.
- ClickOn Compliant MKB 148 euro per werkplek per maand tot 300 werkplekken. 24/7 SOC-monitoring, continue detectie, automatische respons, maandelijkse rapportage, geteste back-upherstellen, dataclassificatie met encryptie, tijdelijke beheerrechten, 16 uur audit-ondersteuning per jaar.