NIS2 gecertificeerd ISO 27001 gecertificeerd Klaar voor de NIS2/Cyberbeveiligingswet
088 254 25 66 TeamviewerSupport

Domeinnaamsysteem (DNS) in ICT-compliance: wat is het en wat vraagt het

Gepubliceerd Geupdate

Ardo Hoogeveen

Oprichter en Security Officer, ClickOn

Ardo Hoogeveen is oprichter van ClickOn en gespecialiseerd in IT-beheer en compliance voor het Nederlandse MKB. Hij begeleidt MKB-bedrijven bij NIS2, ISO 27001 en AVG-implementaties, met een pragmatische aanpak die complexe regelgeving vertaalt naar concrete stappen.

Bekijk profiel

Het domeinnaamsysteem is het naamgevingssysteem van het internet waarmee internetdiensten en -bronnen te identificeren zijn, zodat de apparaten van gebruikers ze kunnen bereiken. Typ je een webadres in, dan zorgt het domeinnaamsysteem dat je apparaat de website vindt. Wetten en normen behandelen het domeinnaamsysteem als een dienst die beveiligd moet zijn en als een bron die je bewaakt.

In de informatiebeveiliging heet het domeinnaamsysteem ook wel DNS of domain name system.

Meerdere wetten en normen gebruiken het domeinnaamsysteem, elk op hun eigen manier:

  • De Cyberbeveiligingswet definieert het domeinnaamsysteem als een hiërarchisch gedistribueerd naamgevingssysteem dat internetdiensten en -bronnen identificeerbaar maakt. Daardoor kunnen eindgebruikersapparaten via routing- en connectiviteitsdiensten op het internet die diensten en bronnen bereiken. Dit staat beschreven in de Cyberbeveiligingswet in artikel 1, de uitvoering van artikel 6 punt 19 NIS2 richtlijn.
  • ISO/IEC 27002 gebruikt DNS als afkorting van domain name system en noemt DNS-servers en DNS-logbestanden bij de maatregelen voor logging en monitoring. Dit staat beschreven in ISO/IEC 27002 in 3.2, 8.15 en 8.16.
  • NEN 7510, de norm voor informatiebeveiliging in de zorg, gebruikt dezelfde afkorting en noemt DNS-servers en DNS-logbestanden op dezelfde manier als ISO/IEC 27002. Dit staat beschreven in NEN 7510-1 in 3.2 en in de maatregelen voor logging en monitoring van NEN 7510-2.
  • NIST SP 800-53, de Amerikaanse catalogus van beveiligingsmaatregelen, noemt DNS-servers bij de maatregelen voor een veilige naam- en adresresolutie, met DNSSEC en redundante gezaghebbende servers. Dit staat beschreven in NIST SP 800-53 in SC-20, SC-21 en SC-22.

Het DNS draait op domeinnaamomzettingsdiensten. Recursieve diensten zoeken namen op voor eindgebruikers, gezaghebbende diensten geven de gegevens van de domeinnamen die een aanbieder beheert.

Valt het DNS uit, dan zijn de diensten achter een domeinnaam niet te bereiken; daarom vragen wetten om DNS-diensten te beveiligen. Normen voor informatiebeveiliging vragen daarnaast om DNS-servers en DNS-logbestanden te bewaken, omdat aanvallen daarin zichtbaar worden.

Het domeinnaamsysteem raakt aanbieders van DNS-diensten en elke organisatie met een eigen domeinnaam.

Wijs daarom een eigenaar van je domeinnamen aan. Zet op een rij bij welke aanbieder het DNS van elke domeinnaam draait en wie de instellingen mag wijzigen.

Feitenkader domeinnaamsysteem in ICT-compliance

KenmerkWaarde
AfkortingDNS, domain name system
Definitie in de wetartikel 1 Cyberbeveiligingswet en artikel 6 punt 19 NIS2 richtlijn
Dienstenrecursieve en gezaghebbende domeinnaamomzettingsdiensten
Aanbieder in de wetDNS-dienstverlener, artikel 1 Cyberbeveiligingswet
NormmaatregelDNS-servers en DNS-logbestanden bewaken, ISO/IEC 27002 8.15 en 8.16
Beveiliging bij digitale aanbiedersbeste praktijken voor DNS-beveiliging, bijlage 6.7.2 onder l Uitvoeringsverordening 2024/2690
Maatregelen voor DNS-dienstenDNSSEC en ten minste twee gezaghebbende servers, NIST SP 800-53 SC-20 en SC-22

Hoe het domeinnaamsysteem in ICT-compliance werkt

Het domeinnaamsysteem in ICT-compliance zet de naam van een dienst, zoals www.clickon.nl, om in het netwerkadres van de server waar die dienst draait: een IP-adres. Het DNS is hiërarchisch opgebouwd, vanaf de root-zone van het internet. Elke laag verwijst naar de volgende.

Typ je een webadres in, dan verloopt de opzoeking in vier stappen:

  1. Je apparaat vraagt een recursieve dienst, de resolver, om de naam op te zoeken.
  2. De resolver vraagt een root-naamserver, de gezaghebbende naamserver voor de root-zone, welke naamservers het topleveldomein beheren, zoals .nl.
  3. De naamserver van het topleveldomein, geëxploiteerd door het register voor topleveldomeinnamen, verwijst naar de gezaghebbende naamservers van de domeinnaam.
  4. De gezaghebbende naamserver geeft het IP-adres terug. De resolver bewaart dat antwoord een tijd, zodat een volgende opzoeking sneller gaat.

De gegevens van een domeinnaam staan als DNS-records op de gezaghebbende naamserver, zoals het adres van de website en de mailserver. Het bijhouden van die records heet DNS-beheer en doe je bij de aanbieder waar het DNS van de domeinnaam draait, zoals een registrar of hostingpartij. Ook SPF, DKIM en DMARC publiceer je als records in het DNS van je domein. Zo herkennen ontvangende mailservers een vervalste afzender. Je DMARC-beleid bepaalt wat ze met zo'n mail doen.

Een aanbieder die domeinnaamomzettingsdiensten aan anderen levert, heet in de Cyberbeveiligingswet een DNS-dienstverlener. Het gaat dan om openbare recursieve diensten voor interneteindgebruikers of om gezaghebbende diensten voor gebruik door derden.

Doorlopend compliant blijven

Werkplekbeheer en Compliant

Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.

ClickOn Basis
€83/mnd
per werkplek

Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.

Bekijk Basis
ClickOn Bewust
€106/mnd
per werkplek

Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.

Bekijk Bewust
Meest gekozen
ClickOn Compliant MKB
€148/mnd
per werkplek

Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.

Bekijk Compliant MKB
ClickOn Compliant Enterprise
€219/mnd
per werkplek

Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.

Bekijk Enterprise
Vergelijk pakketten

Waarom het domeinnaamsysteem in ICT-compliance per wet en norm verschilt

Het domeinnaamsysteem in ICT-compliance verschilt per wet en norm in de rol die het krijgt. In de Cyberbeveiligingswet en de NIS2 richtlijn is het DNS een dienst. De plichten rusten op de DNS-dienstverlener.

Levert je organisatie zelf DNS-diensten aan anderen, dan lees je bij het domeinnaamsysteem onder NIS2 wat de Cyberbeveiligingswet van een DNS-dienstverlener vraagt.

ISO/IEC 27002 en NEN 7510 behandelen DNS als een bron in je eigen omgeving, die je net als webportals en bestandsshares bewaakt op afwijkend gedrag. NIST SP 800-53 behandelt DNS als een dienst die je zelf veilig inricht, met maatregelen voor de servers die namen opzoeken en uitgeven.

Uitvoeringsverordening 2024/2690 werkt de zorgplicht uit voor digitale aanbieders, zoals aanbieders van cloudcomputingdiensten en beheerde diensten. De verordening vraagt van al die aanbieders beste praktijken voor de beveiliging van de DNS, ook als ze zelf geen DNS-dienst leveren.

Wat wetten en normen vragen bij het domeinnaamsysteem in ICT-compliance

Bij het domeinnaamsysteem in ICT-compliance vragen ISO/IEC 27002 en NEN 7510 om de analyse van logbestanden te ondersteunen met monitoring. Daarbij beoordeel je geslaagde en mislukte pogingen om toegang te krijgen tot beschermde bronnen, zoals DNS-servers. Ook controleer je DNS-logbestanden op uitgaande verbindingen met kwaadaardige servers.

ISO/IEC 27002 noemt als voorbeeld verbindingen met command-and-controlservers van botnets. Een botnet is een verzameling apparaten die een kwaadwillende op afstand bestuurt. Een besmet apparaat zoekt contact met het apparaat dat het bestuurt.

Bepaal daarom welke uitgaande verbindingen je organisatie nodig heeft. Geef de signalen uit de DNS-logbestanden een vaste ontvanger die ze opvolgt. Leg in je logbeleid een bewaartermijn voor die logbestanden vast, zodat een incident dat je pas later ontdekt nog te onderzoeken is.

NIST SP 800-53 beschrijft wat een veilige DNS-dienst technisch doet. Een gezaghebbende DNS-dienst ondertekent zijn gegevens met DNSSEC, zodat een resolver kan controleren of een antwoord echt en ongewijzigd is. Een organisatie gebruikt ten minste twee gezaghebbende DNS-servers, bij voorkeur op geografisch gescheiden plekken, zodat het uitvallen van één server haar domein niet onbereikbaar maakt.

Voor de DNS-dienstverlener zelf geldt de Cyberbeveiligingswet. Een DNS-dienstverlener is volgens artikel 8 lid 1 onder c ongeacht zijn omvang een essentiële entiteit, met een zorgplicht en een meldplicht.

Het domeinnaamsysteem in ICT-compliance bij je leverancier

Draait het domeinnaamsysteem in ICT-compliance voor je domeinnamen bij een leverancier, zoals een hostingpartij, dan hoort die leverancier bij je ICT-toeleveringsketen. ISO/IEC 27002 vraagt in 5.20 om beveiligingsaspecten in de overeenkomst met zo'n leverancier op te nemen. In 5.21 vraagt ISO/IEC 27002 om de risico's in de ICT-toeleveringsketen te beheersen. Onder de Cyberbeveiligingswet valt de beveiliging van die relatie volgens artikel 21 lid 3 onder d onder de zorgplicht, als deel van je ketenverantwoordelijkheid.

Leg daarom met die leverancier vast wie de DNS-instellingen mag wijzigen, hoe een wijziging wordt gecontroleerd en hoe hij je bij een storing of cyberincident informeert.

Het domeinnaamsysteem in ICT-compliance in de praktijk

Het domeinnaamsysteem in ICT-compliance zie je in de praktijk terug in logbestanden, beheeromgevingen, storingen en mail:

  • een werkplek die in de DNS-logbestanden opvalt doordat ze telkens contact zoekt met een server van een botnet;
  • een reeks mislukte pogingen om in te loggen op de beheeromgeving van je DNS-servers;
  • een storing bij je DNS-aanbieder, waardoor je website en mail onbereikbaar zijn;
  • een oude testomgeving die via een subdomein van je domeinnaam nog vanaf internet bereikbaar is;
  • een vervalste factuurmail namens je domein, die ontvangers herkennen dankzij het DMARC-record van dat domein.

“Een klant ontvangt een betaalverzoek dat van jouw bedrijf lijkt te komen, met een ander rekeningnummer. Het bericht is nooit via jouw systemen verstuurd. Wie het niet controleert, betaalt aan een fraudeur, en jouw bedrijfsnaam staat eronder.”

Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn

Breng daarom eerst alle diensten in kaart die namens je domein mailen, zoals je facturatiepakket en nieuwsbriefdienst. Scherp het DMARC-beleid daarna stap voor stap aan. Neem ook de domeinen mee waarmee je niet mailt.

Zo helpt ClickOn

ClickOn controleert SPF, DKIM en DMARC van je domeinen. ClickOn brengt de diensten in kaart die namens je organisatie mailen. ClickOn scherpt ook het DMARC-beleid op basis van de rapportages stap voor stap aan.

ClickOn richt logging en monitoring in voor de omgeving die ClickOn beheert. ClickOn zorgt dat elke waarschuwing een ontvanger heeft.

Je domeinnamen blijven op naam van je eigen organisatie, net als je licenties en logins: dat is de ClickOn Exit-garantie. Bij welke aanbieder je domeinnamen staan en wanneer het DMARC-beleid naar handhaving gaat, beslist je eigen organisatie.

Veelgestelde vragen over het domeinnaamsysteem in ICT-compliance

Wat is het domeinnaamsysteem in ICT-compliance?
Het domeinnaamsysteem, of DNS, is het naamgevingssysteem waarmee internetdiensten en -bronnen te identificeren zijn, zodat apparaten ze kunnen bereiken. Artikel 1 Cyberbeveiligingswet geeft die definitie van het domeinnaamsysteem.
Hoe werkt het domeinnaamsysteem in ICT-compliance?
Het domeinnaamsysteem in ICT-compliance zet de naam van een dienst om in een IP-adres. Een resolver vraagt eerst een root-naamserver, daarna de naamserver van het topleveldomein en ten slotte de gezaghebbende naamserver van de domeinnaam, die het IP-adres teruggeeft.
Welke norm vraagt in ICT-compliance om DNS-logbestanden te controleren?
ISO/IEC 27002 noemt in 8.15 het controleren van DNS-logbestanden op uitgaande verbindingen met kwaadaardige servers. NEN 7510-2 heeft dezelfde tekst.
Staan SPF, DKIM en DMARC in ICT-compliance in het DNS?
SPF, DKIM en DMARC publiceer je in het DNS van je domein. Ze helpen ontvangende mailservers een vervalste afzender te herkennen.