Digitale dienst onder NIS2: wat is het en wie valt eronder
Gepubliceerd Geupdate
Een digitale dienst onder NIS2 is elke dienst die gewoonlijk tegen vergoeding, langs elektronische weg, op afstand en op individueel verzoek van een afnemer wordt verricht. De Cyberbeveiligingswet omschrijft de cloudcomputingdienst en de onlinezoekmachine elk als een digitale dienst met een eigen extra kenmerk.
In de Cyberbeveiligingswet heet een digitale dienst ook een dienst van de informatiemaatschappij.
Aanbieders van cloudcomputingdiensten en onlinezoekmachines staan in de bijlagen bij de Cyberbeveiligingswet, samen met aanbieders van onlinemarktplaatsen en van platforms voor socialenetwerkdiensten.
Is een aanbieder van een digitale dienst een essentiële of belangrijke entiteit, dan heeft hij een zorgplicht en een meldplicht, waarvoor Uitvoeringsverordening 2024/2690 de technische eisen geeft.
De digitale dienst raakt aanbieders van zulke diensten en de essentiële en belangrijke entiteiten die hun diensten afnemen.
Ga daarom na of een dienst die je organisatie levert een cloudcomputingdienst, onlinezoekmachine, onlinemarktplaats of platform voor socialenetwerkdiensten is.
De omschrijving van een digitale dienst staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet. Volgens de memorie van toelichting is die inhoudelijk gelijk aan de definitie in artikel 6 punt 23 van de NIS2 richtlijn. Die verwijst naar Richtlijn 2015/1535. Dat is de Europese richtlijn over een informatieprocedure voor technische voorschriften en diensten van de informatiemaatschappij.
Feitenkader digitale dienst onder NIS2
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Definitie | artikel 1 Cyberbeveiligingswet; artikel 6 punt 23 NIS2 richtlijn verwijst naar Richtlijn 2015/1535 |
| Omschreven als digitale dienst | cloudcomputingdienst en onlinezoekmachine, artikel 1 Cyberbeveiligingswet |
| Bijlage 1 | sector digitale infrastructuur, met aanbieders van cloudcomputingdiensten |
| Bijlage 2 | sector digitale aanbieders, met aanbieders van onlinemarktplaatsen, onlinezoekmachines en platforms voor socialenetwerkdiensten |
| Zorgplicht | uitgewerkt in Uitvoeringsverordening 2024/2690; artikel 6 tot en met 18 Cyberbeveiligingsbesluit gelden niet bij uitsluitend zulke diensten, artikel 4 Cyberbeveiligingsbesluit |
| Toepassing | hoofdvestiging of vertegenwoordiger in Nederland, artikel 4 lid 3 Cyberbeveiligingswet |
| Registers | nationaal register, artikel 44; register van Enisa, artikel 47 Cyberbeveiligingswet |
| Meldplicht | voor significante incidenten, artikel 25 Cyberbeveiligingswet |
| Toezicht | Minister van Economische Zaken als bevoegde autoriteit, artikel 15 Cyberbeveiligingswet; toezicht door de RDI |
Wat een digitale dienst onder NIS2 is
Een digitale dienst onder NIS2 krijgt in artikel 1 van de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn, een uitleg van drie kenmerken. Op afstand betekent dat aanbieder en afnemer niet tegelijk aanwezig zijn. Op individueel verzoek betekent dat de afnemer om de dienst vraagt en hem via de overdracht van gegevens krijgt.
Langs elektronische weg betekent dat de dienst volledig elektronisch wordt verzonden, doorgegeven en ontvangen, via draden, radio, optische of andere elektromagnetische middelen.
Een online boekhoudpakket waarvoor een bedrijf per maand betaalt, voldoet aan alle vier de kenmerken. De aanbieder levert tegen vergoeding. Aanbieder en gebruiker zijn niet tegelijk aanwezig. De gegevens gaan via internet. De gebruiker krijgt de dienst op het moment dat hij inlogt.
Artikel 1 Cyberbeveiligingswet omschrijft ook de ICT-dienst: een dienst die volledig of hoofdzakelijk bestaat uit het verzenden, opslaan, opvragen of verwerken van gegevens via netwerk- en informatiesystemen. Het verschil zit in de omschrijvingen: de ICT-dienst omschrijft de wet naar wat de dienst doet, de digitale dienst naar de manier waarop hij wordt geleverd.
Onder de vorige NIS-richtlijn bestond naast de aanbieder van een essentiële dienst een aparte categorie digitale dienstverlener, in de wettekst digitaledienstverlener. Overweging 6 van de NIS2 richtlijn noemt dat onderscheid achterhaald. Volgens de memorie van toelichting bij de Cyberbeveiligingswet spreek je sindsdien niet meer van digitaledienstverleners, maar van essentiële en belangrijke entiteiten.
Hoe andere wetten dit begrip noemen en gebruiken, staat bij digitale dienst in andere wetten.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Voor wie de digitale dienst onder NIS2 geldt
De digitale dienst onder NIS2 geldt voor organisaties die zelf een cloudcomputingdienst, een onlinemarktplaats, een onlinezoekmachine of een platform voor socialenetwerkdiensten leveren. Die staan namelijk als soort entiteit in een bijlage bij de Cyberbeveiligingswet. Zo'n organisatie valt onder de wet als ze daarnaast de omvang of de aanwijzing heeft die per soort aanbieder in de sectie over welke digitale diensten onder NIS2 vallen staat.
Een klant die een essentiële of belangrijke entiteit is, kan beveiligingseisen aan je stellen, maar dat je diensten aan zo'n entiteit levert, brengt je organisatie niet vanzelf onder de wet.
Welke digitale diensten onder NIS2 vallen
Bij de digitale dienst onder NIS2 horen vier soorten aanbieders uit de bijlagen bij de Cyberbeveiligingswet.
| Soort aanbieder | Bijlage en sector | Omschrijving in artikel 1 | Categorie |
|---|---|---|---|
| Aanbieder van cloudcomputingdiensten | bijlage 1, digitale infrastructuur | digitale dienst met administratie op aanvraag en brede toegang op afstand tot een schaalbare en elastische pool van deelbare computerbronnen | belangrijk als middelgrote onderneming; essentieel als grote onderneming of kritieke entiteit |
| Aanbieder van onlinezoekmachines | bijlage 2, digitale aanbieders | digitale dienst waarmee gebruikers zoekacties uitvoeren op in beginsel alle websites | belangrijk als middelgrote of grote onderneming |
| Aanbieder van onlinemarktplaatsen | bijlage 2, digitale aanbieders | dienst die gebruikmaakt van software en waarmee consumenten op afstand overeenkomsten sluiten met andere handelaren of consumenten | belangrijk als middelgrote of grote onderneming |
| Aanbieder van platforms voor socialenetwerkdiensten | bijlage 2, digitale aanbieders | platform waarop eindgebruikers zich met elkaar verbinden, delen, ontdekken en communiceren | belangrijk als middelgrote of grote onderneming |
Volgens overweging 33 van de NIS2 richtlijn horen bij cloudcomputingdiensten onder meer infrastructuur, platforms, software en netwerken als dienst. Microsoft 365 is software als dienst en daarmee een cloudcomputingdienst. Twijfel je of een dienst een onlinezoekmachine, een onlinemarktplaats of een platform voor socialenetwerkdiensten is, dan lees je de volledige omschrijving op de pagina van dat begrip.
In dezelfde sector digitale infrastructuur noemt bijlage 1 onder meer ook aanbieders van datacenterdiensten, aanbieders van een content delivery network en DNS-dienstverleners. Aanbieders van beheerde diensten en van beheerde beveiligingsdiensten staan in bijlage 1 in een eigen sector, beheer van ICT-diensten. Artikel 1 omschrijft geen van die diensten als digitale dienst, maar ook voor die aanbieders werkt Uitvoeringsverordening 2024/2690 de zorgplicht uit.
Minstens middelgroot is een aanbieder vanaf 50 werkzame personen, of als zijn jaaromzet en zijn balanstotaal allebei boven 10 miljoen euro liggen. De categorie volgt uit artikel 12 lid 1 onder a en b en artikel 8 lid 1 onder f Cyberbeveiligingswet. Twijfel je of een aanbieder middelgroot of groot is, dan lees je bij de size-cap-regel onder NIS2 hoe je de omvang telt, ook binnen een groep.
Ongeacht zijn omvang is een aanbieder van cloudcomputingdiensten die als kritieke entiteit is aangewezen, volgens artikel 8 lid 1 onder i Cyberbeveiligingswet een essentiële entiteit. Daarnaast wijst een minister een aanbieder uit bijlage 1 of 2 volgens artikel 9 als essentiële entiteit aan. Dat gebeurt als de aanbieder bijvoorbeeld in Nederland de enige aanbieder is van een dienst die essentieel is voor de instandhouding van kritieke maatschappelijke of economische activiteiten.
Welke andere sectoren in bijlage 1 en 2 staan, lees je bij de sectoren onder NIS2. Wil je weten wat het verschil tussen een essentiële en een belangrijke entiteit betekent voor het toezicht, dan lees je dat bij essentiële en belangrijke entiteit onder NIS2. Of je organisatie in totaal onder de wet valt, toets je bij wanneer NIS2 verplicht is.
Wat een aanbieder van een digitale dienst onder NIS2 moet doen
Een aanbieder van een digitale dienst onder NIS2 die een essentiële of belangrijke entiteit is, heeft de zorgplicht en de meldplicht van de Cyberbeveiligingswet. Hij levert zijn gegevens volgens artikel 44 voor het nationale register. Volgens artikel 47 levert hij ze via het centrale contactpunt ook voor het register van Enisa, het Agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging. Hoe je die registratie regelt, lees je bij de NIS2 registratieplicht.
Voor aanbieders van cloudcomputingdiensten, onlinemarktplaatsen, onlinezoekmachines en platforms voor socialenetwerkdiensten werkt Uitvoeringsverordening 2024/2690 van de Europese Commissie de maatregelen van de zorgplicht uit. Die verordening bepaalt ook wanneer een incident significant is. De verordening geldt rechtstreeks, zonder omzetting in Nederlandse regels.
Volgens artikel 4 Cyberbeveiligingsbesluit en de nota van toelichting vallen de artikelen 6 tot en met 18 van dat besluit weg voor een aanbieder die uitsluitend zulke diensten levert. Die artikelen zijn de Nederlandse uitwerking van dezelfde maatregelen voor de andere essentiële en belangrijke entiteiten.
Een aanbieder van cloudcomputingdiensten, onlinemarktplaatsen, onlinezoekmachines of platforms voor socialenetwerkdiensten valt volgens artikel 4 lid 3 onder de Cyberbeveiligingswet als zijn hoofdvestiging of vertegenwoordiger in Nederland is. Dat geldt ook voor zijn diensten in andere lidstaten van de Europese Unie. Lid 5 legt die hoofdvestiging op de plek waar hij hoofdzakelijk beslist over zijn maatregelen tegen cyberbeveiligingsrisico's.
Voor de vier soorten aanbieders is de Minister van Economische Zaken volgens artikel 15 Cyberbeveiligingswet de bevoegde autoriteit. Ambtenaren van de RDI houden toezicht op de naleving. Wat een toezichthouder bij een overtreding kan doen, lees je bij toezicht onder NIS2.
Een digitale dienst onder NIS2 bij je leverancier
Neemt een essentiële of belangrijke entiteit een digitale dienst af, zoals een clouddienst, dan hoort de beveiliging van die relatie bij de zorgplicht. Dat staat in artikel 21 lid 3 onder d Cyberbeveiligingswet. Artikel 21 lid 3 onder d gaat over de toeleveringsketen en de relatie met rechtstreekse leveranciers en dienstverleners.
“Een aanvaller gaat in principe altijd via de keten, via een leverancier die al bij een bedrijf binnen zit. Dat is veel makkelijker dan het bij het bedrijf zelf te proberen.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Leg daarom vóór het afsluiten of verlengen van een contract met de aanbieder vast wie een incident meldt en hoe snel. Zo heb je op tijd de informatie die je voor je eigen melding nodig hebt.
Zo helpt ClickOn
ClickOn beheert de toegang tot de clouddiensten die je organisatie afneemt, zoals Microsoft 365, met multifactorauthenticatie, toegangsbeheer en accountbeheer. Stelt een opdrachtgever je beveiligingsvragen, dan levert ClickOn de technische informatie over de omgeving die ClickOn beheert.
In de pakketten met 24/7 monitoring houdt een securityteam de omgeving die ClickOn beheert dag en nacht in de gaten. Het team werkt daarbij met SIEM, een systeem dat logboeken verzamelt en analyseert. Ook werkt het met continue detectie. De twee hoogste pakketten hebben daarnaast automatische respons. Zo kun je bij een incident in een clouddienst nagaan wat er gebeurde en wanneer.
Of je organisatie onder de Cyberbeveiligingswet valt en welke eisen je met klanten afspreekt, beoordeelt je eigen organisatie met haar adviseur.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.