NIS2 gecertificeerd ISO 27001 gecertificeerd Klaar voor de NIS2/Cyberbeveiligingswet
088 254 25 66 TeamviewerSupport

NIS2 zorgplicht: de 10 maatregelen, met per maatregel wat je in je ICT inricht

Ardo Hoogeveen

Oprichter en Security Officer, ClickOn

Ardo Hoogeveen is oprichter van ClickOn en gespecialiseerd in IT-beheer en compliance voor het Nederlandse MKB. Hij begeleidt MKB-bedrijven bij NIS2, ISO 27001 en AVG-implementaties, met een pragmatische aanpak die complexe regelgeving vertaalt naar concrete stappen.

Bekijk profiel

De NIS2 zorgplicht is de verplichting om passende en evenredige technische, operationele en organisatorische maatregelen te nemen tegen de risico's voor je netwerk- en informatiesystemen. De NIS2 zorgplicht geldt in Nederland sinds 15 augustus 2026 voor essentiële en belangrijke entiteiten, zonder overgangstermijn. Alleen voor instellingen voor hoger onderwijs gaat de NIS2 zorgplicht 36 maanden na hun aanwijzing in.

De Cyberbeveiligingswet noemt 10 maatregelen die je in ieder geval neemt:

  1. beleid voor risicoanalyse en beveiliging van informatiesystemen (onder a)
  2. incidentenbehandeling (onder b)
  3. bedrijfscontinuïteit (zoals back-upbeheer en herstelplannen) en crisisbeheer (onder c)
  4. beveiliging van de toeleveringsketen (onder d)
  5. beveiliging bij het verwerven, ontwikkelen en onderhouden van systemen, inclusief de omgang met kwetsbaarheden (onder e)
  6. beleid en procedures om de effectiviteit van de maatregelen te beoordelen (onder f)
  7. basispraktijken voor cyberhygiëne en opleiding (onder g)
  8. beleid en procedures voor cryptografie en, waar nodig, encryptie (onder h)
  9. beveiliging rond personeel, toegangsbeleid en beheer van assets (onder i)
  10. waar gepast multifactor- of continue authenticatie, beveiligde spraak-, video- en tekstcommunicatie en beveiligde noodcommunicatie binnen de entiteit (onder j)

De NIS2 zorgplicht staat in artikel 21 van de NIS2 richtlijn en heet in Nederland de zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet (Cbw), de wet die de richtlijn uitvoert. De 10 maatregelen staan in artikel 21 lid 3 onder a tot en met j van de Cyberbeveiligingswet.

Waarop stem je de maatregelen van de NIS2 zorgplicht af?

De maatregelen van de NIS2 zorgplicht stem je af op de risico's die je organisatie loopt. De Cbw-zorgplicht is risicogebaseerd: eerst breng je de risico's in kaart, daarna kies je de maatregelen. Artikel 21 lid 2 van de Cyberbeveiligingswet noemt waar je daarbij rekening mee houdt:

  • de stand van de techniek en de uitvoeringskosten
  • de relevante Europese en internationale normen
  • hoe sterk je organisatie aan risico's blootstaat en hoe groot je organisatie is
  • hoe waarschijnlijk en ernstig een incident is, inclusief de maatschappelijke en economische gevolgen

Neem een levensmiddelengroothandel met 70 fte die op één bestel- en voorraadsysteem draait. Valt dat systeem een dag uit, dan liggen de leveringen stil, dus krijgen back-up en herstel van dat systeem daar de meeste aandacht.

Een tool of licentie is een praktische invulling van een maatregel en geen wettelijke verplichting op zich. Welke maatregel passend is, hangt af van de risico's en de omvang van je organisatie.

De maatregelen van de NIS2 zorgplicht gaan uit van een benadering die alle gevaren omvat. De maatregelen beschermen daarom ook de fysieke omgeving van je netwerk- en informatiesystemen, zoals de stroomvoorziening en de toegang tot de serverruimte. Kom je een zorgplicht ook in een andere wet of norm tegen, dan lees je bij de zorgplicht in andere wetten en normen wat het begrip daar betekent.

Veelgestelde vragen over de NIS2 zorgplicht

Wat is de NIS2 zorgplicht?

De NIS2 zorgplicht is de verplichting om passende en evenredige technische, operationele en organisatorische maatregelen te nemen tegen de risico's voor je netwerk- en informatiesystemen. In Nederland staat de NIS2 zorgplicht in artikel 21 van de Cyberbeveiligingswet.

Wat valt er onder de NIS2 zorgplicht?

Onder de NIS2 zorgplicht vallen 10 maatregelen uit artikel 21 lid 3 van de Cyberbeveiligingswet, van risicoanalyse en incidentenbehandeling tot cryptografie en multifactorauthenticatie. Het Cyberbeveiligingsbesluit werkt de maatregelen uit in de artikelen 6 tot en met 18.

Wat moet je doen om aan de NIS2 zorgplicht te voldoen?

Om aan de NIS2 zorgplicht te voldoen, stel je vast of je onder de Cyberbeveiligingswet valt, maak je een risicoanalyse en richt je de maatregelen in. Daarna laat je ze door het bestuur goedkeuren en leg je vast dat ze werken.

Is de NIS2 zorgplicht verplicht in Nederland?

De NIS2 zorgplicht is in Nederland verplicht sinds 15 augustus 2026, zonder overgangstermijn; alleen voor instellingen voor hoger onderwijs gaat de NIS2 zorgplicht 36 maanden na hun aanwijzing in.

Welke bedrijven vallen onder de NIS2 zorgplicht?

Onder de NIS2 zorgplicht vallen organisaties in een sector uit bijlage 1 of 2 van de Cyberbeveiligingswet met minstens 50 fte. Dat geldt ook voor organisaties in zo'n sector met een jaaromzet én een balanstotaal van elk meer dan 10 miljoen euro. Ook vallen enkele soorten organisaties eronder, ongeacht hun omvang, zoals overheden, DNS-dienstverleners en kritieke entiteiten.

Wie controleert of je aan de NIS2 zorgplicht voldoet?

Of je aan de NIS2 zorgplicht voldoet, controleert de toezichthouder die de minister voor je sector heeft aangewezen. Voorbeelden zijn de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in de zorg.

Wat is de meldplicht volgens de NIS2 richtlijn?

De meldplicht volgens de NIS2 richtlijn staat in NIS2 artikel 23 en gaat over het melden van een significant incident. Maatregel 2, incidentenbehandeling, levert voor die melding de logging en het tijdstip waarop het incident begon.

Wat moet je doen om aan de NIS2 zorgplicht te voldoen?

De uitvoering van de NIS2 zorgplicht bestaat uit de volgende vijf stappen.

  1. Stel vast of je onder de wet valt: De zorgplicht geldt voor essentiële entiteiten en belangrijke entiteiten. Dat zijn organisaties in een sector uit bijlage 1 of 2 van de Cyberbeveiligingswet met minstens 50 fte. Het zijn ook organisaties in zo'n sector met een jaaromzet én een balanstotaal van elk meer dan 10 miljoen euro. Partner- en verbonden ondernemingen tellen daarbij mee. Enkele soorten organisaties, zoals overheden en DNS-dienstverleners, zijn volgens artikel 8 van de Cyberbeveiligingswet ongeacht hun omvang essentiële entiteit, net als elke kritieke entiteit. Twijfel je of je sector onder de wet valt, dan doe je de toets op NIS2 sectoren. Valt je organisatie onder de wet, dan levert ze volgens artikel 44 van de Cyberbeveiligingswet gegevens aan voor het nationale register; welke dat zijn, lees je op NIS2 registratieplicht.
  2. Maak een risicoanalyse: Op basis daarvan stel je de beveiligingseisen vast en kies je welke maatregelen passend zijn.
  3. Richt de maatregelen in: Werk je al met een normenkader voor informatiebeveiliging, dan mag je dat blijven gebruiken, zolang de maatregelen uit het Cyberbeveiligingsbesluit erin geborgd zijn. Kijk ook of de minister voor je sector nadere regels heeft gesteld in een ministeriële regeling, zoals voor de zorg, op grond van artikel 19 van het Cyberbeveiligingsbesluit.
  4. Laat het bestuur de maatregelen goedkeuren: Artikel 24 van de Cyberbeveiligingswet vraagt dat het bestuur de maatregelen goedkeurt. Ook vraagt het artikel dat elk bestuurslid met een certificaat van een training voor bestuurders aantoont dat het de vereiste kennis heeft. Elk bestuurslid doet dat uiterlijk 15 augustus 2028, of binnen twee jaar na een latere benoeming. Het toezicht van het bestuur op de uitvoering komt uit artikel 20 van de NIS2 richtlijn. Ben je bestuurder, dan lees je op NIS2 verantwoordelijkheden wat artikel 24 van je vraagt.
  5. Leg vast dat de maatregelen werken: Het Cyberbeveiligingsbesluit vraagt bij de meeste maatregelen dat je beleid en processen schriftelijk vastlegt en aantoonbaar toepast. Wil je per artikel weten welk bewijs erbij hoort, gebruik dan de NIS2 checklist.

“Een goedgekeurd beleidsdocument laat zien wat je wilt regelen, niet wat werkt. Bewijs bestaat doorgaans uit drie delen: een actueel overzicht van de instellingen, een test met datum en uitkomst, en de opvolging van afwijkingen met een eigenaar en een beoogde afronding.”

Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn

Bij multifactorauthenticatie bestaat het bewijs bijvoorbeeld uit een overzicht van de aanmeldregels, een test met een testaccount en de datum waarop een gevonden uitzondering is opgelost.

Welke 10 maatregelen vallen onder de NIS2 zorgplicht?

De NIS2 zorgplicht omvat de 10 zorgplichtmaatregelen uit artikel 21 lid 3 van de Cyberbeveiligingswet. Het Cyberbeveiligingsbesluit werkt ze uit in de artikelen 6 tot en met 18.

Zoek je de uitleg van het artikel per lid, naast de Cyberbeveiligingswet, dan lees je die op NIS2 artikel 21. In artikel 22 en 24 van de Cyberbeveiligingswet heten de maatregelen risicobeheersmaatregelen op het gebied van cyberbeveiliging. Is je organisatie uitsluitend een van elf soorten aanbieders van digitale infrastructuur en digitale diensten, zoals een aanbieder van cloudcomputingdiensten of beheerde diensten? Dan geldt de Europese Uitvoeringsverordening 2024/2690 in plaats van de artikelen 6 tot en met 18 van het Cyberbeveiligingsbesluit. Die verordening heeft eigen technische eisen per maatregel.

Maatregel 1: risicoanalyse en beveiligingsbeleid (onder a)

Risicoanalyse en beveiligingsbeleid vragen volgens artikel 6 en 7 van het Cyberbeveiligingsbesluit een vastgesteld beveiligingsbeleid en een methode voor risicomanagement. Daarbij horen criteria om risico's te accepteren en een risico-overzicht waaruit je de beveiligingseisen afleidt.

In je ICT begint de risicoanalyse bij wat er echt draait. Vergelijk je overzicht van apparaten en software met wat er technisch in je netwerk staat, inclusief software die medewerkers zelf hebben geïnstalleerd. Kijk ook wat vanaf internet bereikbaar is, zoals een extern bureaublad of het beheerscherm van de firewall, want zulke ingangen zijn een bekend doelwit.

De beveiligingseisen uit de risicoanalyse gebruik je weer bij maatregel 4 en 5.

Maatregel 2: incidentenbehandeling (onder b)

Incidentenbehandeling vraagt volgens artikel 8 van het Cyberbeveiligingsbesluit vaste rollen en processen om een cyberincident op te merken, te analyseren, in te dammen en af te handelen. Daarnaast vraagt incidentenbehandeling logging met een vooraf bepaalde bewaartermijn.

Microsoft 365 bewaart aanmeldgegevens standaard 7 dagen bij Business Basic en Business Standard en 30 dagen bij Business Premium. Wil je bij een incident verder terugkijken, regel de langere bewaring dan vooraf, want die werkt alleen vooruit.

Leg daarnaast vooraf vast wie buiten kantooruren een account mag blokkeren of een laptop van het netwerk mag halen. Is een laptop besmet, stel dan eerst het bewijs veilig voordat je hem opnieuw installeert.

Zonder logging weet je bij een incident niet wanneer het begon. Dat vermoedelijke begintijdstip hoort volgens artikel 24 van het Cyberbeveiligingsbesluit in de vroegtijdige waarschuwing, de eerste melding van een significant incident. De meldplicht zelf staat in NIS2 artikel 23; hoe je meldt, lees je op NIS2 meldplicht.

Maatregel 3: bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer (onder c)

Bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer vragen volgens artikel 9 van het Cyberbeveiligingsbesluit een continuïteitsplan, een herstelplan en een crisisplan die je periodiek test. Bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer vragen ook back-ups waarvan je de betrouwbaarheid controleert.

De prullenbak van Microsoft 365 is geen back-up. In Microsoft 365 is mail die al uit Verwijderde items is gewist standaard 14 dagen terug te halen, instelbaar tot 30 dagen. Verwijderde bestanden in SharePoint en OneDrive zijn 93 dagen terug te halen. Een back-up die met hetzelfde beheeraccount bereikbaar is als de rest van je omgeving, kan een aanvaller ook wissen of versleutelen. Zet hem dus apart en onveranderbaar, zodat niemand hem binnen de bewaartermijn kan aanpassen of verwijderen.

Een back-up telt als je hem hebt teruggezet en die hersteltest met een datum hebt vastgelegd. Het crisisplan beschrijft ook hoe je communiceert als je eigen omgeving is uitgevallen. Het crisisplan beschrijft ook hoe je dan nog bij je wachtwoordkluis komt.

Maatregel 4: beveiliging van de toeleveringsketen (onder d)

Beveiliging van de toeleveringsketen vraagt volgens artikel 10 van het Cyberbeveiligingsbesluit beleid voor je afhankelijkheid van leveranciers en een periodieke toets of je rechtstreekse leveranciers aan je beveiligingseisen voldoen.

Je IT-partner is ook een rechtstreekse leverancier. Een beheerrelatie in Microsoft 365 volgens de oude opzet gaf die partner doorgaans brede beheerrechten zonder einddatum.

Laat hulp op afstand van softwareleveranciers waar het kan per sessie toe. Laat het altijd met sterke aanmelding toe. Leg in elk contract vast hoe snel de leverancier een incident meldt en wat er bij het einde van de samenwerking met je gegevens gebeurt.

Ben je zelf leverancier van een organisatie die onder de Cyberbeveiligingswet valt? Dan kan die organisatie via maatregel 4 eisen aan je stellen, ook als je zelf niet onder de wet valt. Welke eisen dat kunnen zijn, lees je op NIS2 ketenverantwoordelijkheid.

Maatregel 5: verwerven, ontwikkelen en onderhouden van systemen (onder e)

Verwerven, ontwikkelen en onderhouden van systemen vraagt volgens artikel 11 van het Cyberbeveiligingsbesluit inkoop op basis van je beveiligingseisen en onderhoud met ten minste configuratiebeheer en wijzigingsbeheer. Configuratiebeheer betekent dat je de inrichting van je systemen beheert en vastlegt, met in elk geval een veilige configuratie. Wijzigingsbeheer betekent dat je een wijziging afweegt en vastlegt voordat je hem doorvoert. Voor een organisatie die geen software bouwt, komt maatregel 5 neer op inkoopcriteria, een vastgelegde veilige basisconfiguratie en patchmanagement. Bij patchmanagement ligt vast wie welke updates verzorgt en hoe je spoedupdates voor kwetsbaarheden afhandelt.

Werk daarbij niet alleen Windows bij, maar ook applicaties zoals de pdf-lezer en het boekhoudpakket. Werk ook de eigen software van firewall, VPN-apparaat en NAS bij. Laat periodiek scannen wat vanaf internet bereikbaar is en houd bij wanneer certificaten verlopen.

Maatregel 6: beoordeling van de effectiviteit (onder f)

Beoordeling van de effectiviteit vraagt volgens artikel 18 van het Cyberbeveiligingsbesluit dat je periodiek evalueert of je maatregelen werken, het resultaat schriftelijk vastlegt en de maatregelen zo nodig aanpast. Het Cyberbeveiligingsbesluit schrijft voor de evaluatie geen externe partij voor, dus een eigen toets die op vaste momenten terugkomt en schriftelijk wordt vastgelegd, kan volstaan. De toezichthouder kan je wel verplichten om door een onafhankelijke deskundige te laten onderzoeken of je voldoet. Dat kan bij een essentiële entiteit volgens artikel 72 en bij een belangrijke entiteit volgens artikel 83 van de Cyberbeveiligingswet.

Een evaluatie die alleen in een overleg is besproken, telt niet. Leg vast welke maatregelen zijn uitgevoerd, welke controles hebben plaatsgevonden en welke verbeteracties nog openstaan, elk met een eigenaar.

Maatregel 7: cyberhygiëne en opleiding (onder g)

Cyberhygiëne en opleiding vragen volgens artikel 12 van het Cyberbeveiligingsbesluit dat je personeel de risico's en de basisregels kent en dat wie een securityrol heeft regelmatig wordt opgeleid.

Bij cyberhygiëne horen ook goede wachtwoorden, met een zakelijke wachtwoordmanager voor iedereen en een eigen lokaal beheerwachtwoord per laptop. Vervang daarnaast de standaardwachtwoorden op netwerkapparatuur zoals de router en de NAS.

Geef beheerders in Microsoft 365 een apart beheeraccount. Wie de omgeving aanmaakt, wordt automatisch hoofdbeheerder. Microsoft 365 stelt geen maximum aan het aantal hoofdbeheerders, dus dat aantal bewaak je zelf. Houd het aantal hoofdbeheerders onder de vijf.

Zoek je een training voor medewerkers, dan lees je op NIS2 awareness training wat die moet behandelen.

Maatregel 8: cryptografie en encryptie (onder h)

Cryptografie en encryptie vragen volgens artikel 13 van het Cyberbeveiligingsbesluit een beleid dat vastlegt wanneer je versleutelt, met welke technieken, wie het uitvoert en wie de sleutels beheert.

In je ICT gaat maatregel 8 over versleuteling van opgeslagen en verzonden gegevens. Zonder schijfversleuteling leest wie een gestolen laptop heeft de bestanden gewoon uit, door de schijf in een andere computer te zetten.

Controleer daarom per apparaat of de versleuteling echt aanstaat, niet alleen of er een beleid voor is. Bewaar de herstelsleutels op een vaste, beschermde plek. Leg ook vast wanneer medewerkers vertrouwelijke informatie versleuteld moeten mailen.

Maatregel 9: personeel, toegangsbeleid en beheer van assets (onder i)

Personeel, toegangsbeleid en beheer van assets vallen in het Cyberbeveiligingsbesluit uiteen in drie artikelen. Dat zijn artikel 14 voor de securityrollen, artikel 15 voor identiteiten en toegangsrechten en artikel 16 voor een volledige en actuele inventaris van je assets.

Zet bij vertrek het account uit en beëindig ook de lopende sessies, want een uitgeschakeld account sluit apps die al zijn aangemeld niet altijd direct af. Verwijder daarna de doorstuurregels in de mailbox en wijzig de wachtwoorden die de medewerker kende.

Geef tijdelijke krachten en externen een account met een einddatum. Vervang gedeelde accounts door persoonlijke. In SharePoint en OneDrive staat extern delen op organisatieniveau standaard ruim ingesteld, tot links die zonder aanmelding werken, dus leg vast wie wat mag delen en controleer de toegang periodiek.

Koppel accounts aan in- en uitdiensttreding, zodat toegangsrechten meebewegen met de functie.

Maatregel 10: multifactorauthenticatie en beveiligde communicatie (onder j)

Multifactorauthenticatie en beveiligde communicatie gelden waar dat gepast is, dus elke uitzondering onderbouw je zelf. Multifactorauthenticatie heeft in het Cyberbeveiligingsbesluit geen eigen artikel: authenticatie valt onder artikel 15 en noodcommunicatie onder het crisisplan van artikel 9.

Microsoft 365 dwingt multifactorauthenticatie af met de standaardbeveiliging, een vaste set beveiligingsinstellingen die standaard aanstaat in omgevingen die vanaf 22 oktober 2019 zijn aangemaakt. Zet je de standaardbeveiliging uit zonder volledig vervangend beleid, dan dwingt Microsoft 365 geen multifactorauthenticatie meer af. Zet multifactorauthenticatie ook op toegang buiten Microsoft 365, zoals de VPN en de beheerschermen van firewall en back-up.

Kies waar het kan een passkey in plaats van een sms-code. Een app met nummercontrole, waarbij je het getal van het inlogscherm in de app overneemt, maakt misbruik van goedkeuringsverzoeken moeilijker, maar houdt een nagemaakte inlogpagina niet tegen.

Wie controleert of je aan de NIS2 zorgplicht voldoet?

Of je aan de NIS2 zorgplicht voldoet, controleert de toezichthouder die de minister voor je sector heeft aangewezen. Voorbeelden zijn de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, de Inspectie Leefomgeving en Transport voor vervoer, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in de zorg of de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit voor levensmiddelen.

Bij essentiële entiteiten mag de toezichthouder ook zonder aanleiding controleren, bij belangrijke entiteiten pas als er signalen zijn dat je niet voldoet. Krijg je met een toezichthouder te maken, dan lees je op NIS2 handhaving hoe het toezicht verloopt.

Voldoe je niet, dan kan een essentiële entiteit volgens artikel 80 van de Cyberbeveiligingswet een boete krijgen. Die boete is ten hoogste 10 miljoen euro of, als dat hoger is, 2 procent van de totale wereldwijde jaaromzet in het voorgaande boekjaar. Een belangrijke entiteit kan volgens artikel 87 van de Cyberbeveiligingswet een boete krijgen van ten hoogste 7 miljoen euro of, als dat hoger is, 1,4 procent.

Bij een belangrijke entiteit met 40 miljoen euro jaaromzet is 1,4 procent 560.000 euro, dus blijft de maximale boete daar 7 miljoen euro. Wil je weten wanneer een boete kan volgen, dan lees je de voorwaarden op NIS2 boetes.

Zo helpt ClickOn met de NIS2 zorgplicht

ClickOn helpt met de NIS2 zorgplicht door de technische uitvoering van de 10 zorgplichtmaatregelen: toegangsbeheer, monitoring, back-up en herstel, updates, versleuteling en incidentrespons. ClickOn doet dat IT-beheer als beheerpartij dagelijks, inclusief het bewijs dat een toezichthouder of opdrachtgever wil zien. De goedkeuring van de maatregelen blijft bij het bestuur van je eigen organisatie.

ClickOn heeft voor dat IT-beheer twee aanbiedingen. De Compliance Sprint maakt je ICT-omgeving binnen 30 dagen technisch toezicht-klaar, voor een vaste prijs per werkplek: eerst de nulmeting en gap-analyse, dan de inrichting, daarna het bewijs. Met compliant werkplekbeheer (ClickOn Compliant MKB) houdt ClickOn je omgeving na de Sprint aantoonbaar werkend, met werkplekken ingericht op de ISO 27001-norm en zonder lock-in.

Het bewijs van ClickOn komt samen in een dashboard en een maandelijkse rapportage. Bij een externe ISO- of NIS2-audit staat ClickOn je 16 uur per jaar bij.

Beleid, governance-advies en de formele audit blijven bij je compliance-adviseur of auditor. De fysieke beveiliging van je gebouw, zoals sloten en pasjes, blijft bij je eigen organisatie. ClickOn levert de technische uitvoering en het bewijs.

ClickOn is zelf sinds 2021 ISO 27001-gecertificeerd, via TÜV Nord. Sinds augustus 2026 heeft ClickOn ook het NIS2 Supply Chain-certificaat op niveau Substantial (NIS2-SC20). De Foundation for Quality & Innovation gaf dat certificaat uit.