Cyberincident onder NIS2: wat telt als incident en wat vraagt de wet
Gepubliceerd Geupdate
Een cyberincident onder NIS2 is een gebeurtenis die de beschikbaarheid, authenticiteit, integriteit of vertrouwelijkheid in gevaar brengt van opgeslagen, verzonden of verwerkte gegevens, of van diensten via netwerk- en informatiesystemen. Essentiële en belangrijke entiteiten moeten elk incident behandelen volgens hun zorgplicht onder de Cyberbeveiligingswet.
Een cyberincident onder NIS2 heet in de Cyberbeveiligingswet en de NIS2 richtlijn kortweg een incident. In de praktijk heet het ook een beveiligingsincident.
Een incident kan een aanval zijn, maar ook een storing of een vergissing. Een incident telt zodra gegevens of diensten in gevaar komen, ook zonder schade.
Haalt een incident de drempel van een significant incident, dan moet een essentiële of belangrijke entiteit het daarnaast melden.
Het cyberincident raakt ook leveranciers van essentiële en belangrijke entiteiten, want die entiteiten moeten volgens de zorgplicht ook hun toeleveringsketen beveiligen.
Leg daarom vast hoe je organisatie een gebeurtenis beoordeelt en wie besluit dat het een incident is.
De Cyberbeveiligingswet en de NIS2 richtlijn gebruiken dezelfde definitie. De definitie van een cyberincident staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet en in artikel 6 punt 6 van de NIS2 richtlijn.
Feitenkader cyberincident onder NIS2
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Term in de wet | incident |
| Definitie | artikel 1 Cyberbeveiligingswet, gelijk aan artikel 6 punt 6 NIS2 richtlijn |
| Beschermde eigenschappen | beschikbaarheid, authenticiteit, integriteit, vertrouwelijkheid |
| Oorzaak | elke oorzaak die gegevens of diensten in gevaar brengt, ook brand of een stroomstoring; benadering die alle gevaren omvat, artikel 21 lid 3 Cyberbeveiligingswet |
| Afgewende gebeurtenis | bijna-incident, artikel 6 punt 5 NIS2 richtlijn en artikel 1 Cyberbeveiligingswet |
| Plicht | incidentenbehandeling, artikel 21 lid 3 onder b Cyberbeveiligingswet, uitgewerkt in artikel 8 Cyberbeveiligingsbesluit |
| Meldplicht | voor significante incidenten, artikel 25 Cyberbeveiligingswet |
| Vrijwillig melden | bij een CSIRT, artikel 33 Cyberbeveiligingswet |
Wat een cyberincident onder NIS2 is
Een cyberincident onder NIS2 speelt zich af in netwerk- en informatiesystemen, zoals laptops, servers en het netwerk. De Cyberbeveiligingswet is de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn. Twijfel je wat de vier eigenschappen uit de definitie betekenen, ook authenticiteit, dan lees je dat bij beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid onder NIS2.
Een cyberincident kan ook een fysieke oorzaak hebben, zoals brand of een stroomstoring, zodra die oorzaak gegevens of diensten in je netwerk- en informatiesystemen in gevaar brengt. De maatregelen van de zorgplicht gaan volgens artikel 21 lid 3 Cyberbeveiligingswet uit van alle gevaren en beschermen ook de fysieke omgeving van de systemen. De NIS2 richtlijn noemt diefstal en overstromingen als andere voorbeelden van zulke gevaren.
Een cyberdreiging is volgens artikel 1 Cyberbeveiligingswet elke mogelijke omstandigheid, gebeurtenis of actie die netwerk- en informatiesystemen, hun gebruikers en andere personen kan schaden of verstoren. Het incident is de gebeurtenis die gegevens of diensten daadwerkelijk in gevaar brengt.
Een datalek is onder NIS2 een incident zodra het de vertrouwelijkheid van gegevens in je systemen in gevaar brengt. Hoe andere wetten en normen het incident omschrijven, bijvoorbeeld de AVG bij een datalek, lees je bij cyberincident in andere wetten en normen.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Voor wie het cyberincident onder NIS2 geldt
Of je organisatie een essentiële of belangrijke entiteit is en dus incidenten volgens de zorgplicht moet behandelen, lees je bij wanneer NIS2 verplicht is.
Valt je organisatie er niet onder, dan kan zij een incident of bijna-incident volgens artikel 33 lid 1 onder b Cyberbeveiligingswet vrijwillig melden bij een CSIRT.
Voorbeelden van een cyberincident onder NIS2
Voorbeelden van een cyberincident onder NIS2 zijn een cyberaanval zoals ransomware, een DDoS-aanval of een geslaagde phishingaanval. Ook een datalek is een voorbeeld. Elk voorbeeld in de tabel brengt een van de vier eigenschappen uit artikel 1 Cyberbeveiligingswet in gevaar.
| Eigenschap in gevaar | Voorbeeld van een cyberincident |
|---|---|
| Beschikbaarheid | een DDoS-aanval maakt het klantportaal urenlang onbereikbaar, of ransomware legt de server plat |
| Integriteit | een aanvaller wijzigt bestellingen of betaalgegevens in het ordersysteem |
| Vertrouwelijkheid | een aanvaller kopieert klantgegevens uit een gedeelde map, een datalek |
| Authenticiteit | een aanvaller logt na een phishingmail in met buitgemaakte inloggegevens en verstuurt berichten namens een medewerker |
Het bijna-incident onder NIS2
Een bijna-incident onder NIS2 is volgens artikel 6 punt 5 van de NIS2 richtlijn en artikel 1 Cyberbeveiligingswet een gebeurtenis die gegevens of diensten in gevaar had kunnen brengen. Die is echter met succes voorkomen of heeft zich niet voorgedaan.
Een aanvaller die met een buitgemaakt wachtwoord probeert in te loggen en strandt op multifactorauthenticatie, veroorzaakt een bijna-incident. Komt hij wel binnen, dan is er een incident.
Een bijna-incident meld je vrijwillig. Een essentiële of belangrijke entiteit kan volgens artikel 33 lid 1 onder a Cyberbeveiligingswet incidenten, bijna-incidenten en cyberdreigingen melden bij haar CSIRT, het computer security incident response team. Volgens artikel 2 Cyberbeveiligingsbesluit is de minister van Justitie en Veiligheid het CSIRT voor elke entiteit waarvoor geen ander CSIRT is aangewezen. Het NCSC voert die taak in de praktijk uit.
Incidentenbehandeling in de zorgplicht onder NIS2
Incidentenbehandeling onder NIS2 staat als maatregel van de zorgplicht in artikel 21 lid 3 onder b Cyberbeveiligingswet. Incidentenbehandeling is volgens artikel 6 punt 8 van de NIS2 richtlijn het geheel van acties en procedures. Die dienen om een incident te voorkomen, op te sporen, te analyseren, in te dammen, erop te reageren en ervan te herstellen.
Artikel 8 van het Cyberbeveiligingsbesluit werkt incidentenbehandeling uit. Je legt beleid voor incidentenbehandeling schriftelijk vast en past het aantoonbaar toe. Dat beleid bevat rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor het detecteren, beoordelen, beperken, herstellen, documenteren en rapporteren van incidenten en het leren ervan.
Leg daarbij ook vast wie buiten kantooruren een account mag blokkeren of een apparaat mag isoleren.
Volgens artikel 8 lid 3 van het besluit monitor je relevante gebeurtenissen in je systemen om incidenten te detecteren, te analyseren en te classificeren. Volgens de nota van toelichting mag je die monitoring uitbesteden. Leg vast hoe je een gebeurtenis hebt beoordeeld, ook als je besluit dat het geen incident is.
“Op alle laptops draait beveiligingssoftware. Het dashboard toont al weken meldingen, maar niemand kijkt ernaar.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Controleer daarom welke apparaten echt op je beveiligingssoftware zijn aangesloten en wie de meldingen beoordeelt.
Volgens artikel 8 lid 6 van het besluit log je de relevante gebeurtenissen, bewaar je de logbestanden een vooraf bepaalde periode en bescherm je ze tegen ongeautoriseerde wijzigingen. Die periode past volgens de nota van toelichting bij de aard van je risico's en bij de tijd die doorgaans verstrijkt tussen een incident en de ontdekking ervan. Controleer daarom per logbron hoe ver de geschiedenis werkelijk teruggaat. Beperk wie logbestanden kan wijzigen of wissen.
Wanneer een cyberincident onder NIS2 significant is
Een cyberincident onder NIS2 is significant als het volgens artikel 25 lid 2 Cyberbeveiligingswet leidt of kan leiden tot een ernstige operationele verstoring of financiële verliezen voor je organisatie. Het is ook significant als het leidt of kan leiden tot aanzienlijke schade bij andere entiteiten. Hoe je dat beoordeelt, lees je bij significant incident onder NIS2. Hoe je een significant incident meldt, staat bij de NIS2 meldplicht.
Een cyberincident onder NIS2 bij je leverancier
Een cyberincident onder NIS2 kan bij je leverancier beginnen. Valt zijn clouddienst uit en kunnen je klanten daardoor niet bij jouw dienst, dan heb je zelf ook een incident. Een leverancier die onder de Cyberbeveiligingswet valt, moet je volgens artikel 30 informeren over een significant incident dat zijn dienst aan jou kan raken.
Artikel 21 lid 3 onder d Cyberbeveiligingswet rekent de beveiliging van je toeleveringsketen tot de zorgplicht. Daaronder vallen dus ook je afspraken met elke leverancier die je systemen beheert of je gegevens verwerkt. Hoe je dat aanpakt, lees je bij ketenverantwoordelijkheid onder NIS2.
Vraag daarom een leverancier met beheerrechten of toegang tot je gegevens hoe hij incidenten afhandelt en herstelt. Beoordeel dat opnieuw als zijn dienst verandert.
Zo helpt ClickOn
ClickOn controleert of de beveiligingssoftware op de beheerde werkplekken en servers actief is en beoordeelt de meldingen volgens de afgesproken dienstverlening. In de pakketten met 24/7 monitoring laat ClickOn de Microsoft 365-werkplek dag en nacht bewaken door een SOC, met continue detectie en automatische respons.
ClickOn brengt de logbronnen en hun bewaartermijnen in kaart, beperkt wie logbestanden kan wijzigen en houdt bij een incident een tijdlijn bij van de technische maatregelen. Of een incident significant is en of het gemeld wordt, beslist je eigen organisatie.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.