Essentiële en belangrijke entiteit onder NIS2: betekenis
Gepubliceerd Geupdate
Een organisatie is onder NIS2 een essentiële entiteit als ze groot is in een sector uit bijlage 1 van de Cyberbeveiligingswet, zoals een grote zorgaanbieder of een groot energiebedrijf. Een organisatie is een belangrijke entiteit als ze middelgroot is in een sector uit bijlage 1, of middelgroot of groot in een sector uit bijlage 2, zoals een middelgrote machinefabriek.
Onder meer overheden en DNS-dienstverleners zijn essentieel, ongeacht hun omvang. Telecomaanbieders zijn essentieel vanaf middelgroot en belangrijk als ze klein of micro zijn.
Groot is je organisatie vanaf 250 personen, of vanaf een jaaromzet boven 50 miljoen euro en een balanstotaal boven 43 miljoen euro. Middelgroot is ze vanaf 50 personen, of vanaf een jaaromzet en een balanstotaal van elk meer dan 10 miljoen euro.
Een essentiële en een belangrijke entiteit hebben dezelfde zorgplicht, meldplicht en registratieplicht. Het verschil zit in het toezicht en de maximale boete. De toezichthouder kan een essentiële entiteit ook zonder aanleiding controleren. De toezichthouder kan een belangrijke entiteit pas controleren als er bewijs, een aanwijzing of informatie is over een mogelijke overtreding.
Bepaal daarom eerst of je organisatie in een sector uit bijlage 1 of 2 werkt of in artikel 8 wordt genoemd. Reken daarna met de cijfers van het laatste afgesloten boekjaar uit hoe groot ze is.
De definitie van een essentiële en een belangrijke entiteit staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet. De indeling staat in de artikelen 8 tot en met 13. De NIS2 richtlijn regelt dezelfde indeling in artikel 3.
Feitenkader essentiële en belangrijke entiteit onder NIS2
| Kenmerk | Essentiële entiteit | Belangrijke entiteit |
|---|---|---|
| Sector uit bijlage 1 | groot; kleiner na aanwijzing door een minister of als kritieke entiteit | middelgroot |
| Sector uit bijlage 2 | na aanwijzing door een minister of als kritieke entiteit | middelgroot of groot |
| Telecomaanbieders | vanaf middelgroot | klein of micro |
| Kritieke entiteit | altijd, ongeacht de omvang, artikel 8 lid 1 onder i | nooit |
| Niet-gekwalificeerde verleners van vertrouwensdiensten | groot | klein, micro of middelgroot |
| Hoger onderwijs | na aanwijzing, artikel 11 | na aanwijzing, artikel 13 |
| In werking | 15 augustus 2026 | 15 augustus 2026 |
Wat een essentiële entiteit en een belangrijke entiteit onder NIS2 zijn
Een essentiële entiteit en een belangrijke entiteit zijn onder NIS2 de twee categorieën waarin de NIS2 richtlijn organisaties indeelt. Die indeling hangt af van hoe kritiek hun sector of dienst is en hoe groot ze zijn. De Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitvoering van de richtlijn, neemt die indeling over.
Een entiteit is volgens artikel 1 Cyberbeveiligingswet een natuurlijke persoon, een rechtspersoon, een overheidsinstantie, een maatschap, een vennootschap onder firma of een commanditaire vennootschap. Een bv, een stichting en een gemeente zijn dus allemaal entiteiten.
De reden voor het verschil in toezicht onder NIS2 staat in de memorie van toelichting bij de Cyberbeveiligingswet. De wetgever wil belangrijke entiteiten minder belasten met de administratieve lasten van toezicht dan essentiële entiteiten.
Welke andere Europese regels naar de essentiële entiteit verwijzen, lees je bij essentiële entiteit in ICT-compliance.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Welke sectoren onder NIS2 meetellen
De sectoren die onder NIS2 meetellen, staan in bijlage 1 en 2 van de Cyberbeveiligingswet; deze tabel geeft de sectoren per bijlage.
| Bijlage | Sectoren |
|---|---|
| Bijlage 1 | energie, vervoer, bankwezen, infrastructuur voor de financiële markt, gezondheidszorg, drinkwater, afvalwater, digitale infrastructuur, beheer van ICT-diensten, overheid, ruimtevaart |
| Bijlage 2 | post- en koeriersdiensten, afvalstoffenbeheer, chemische stoffen, levensmiddelen, vervaardiging van medische hulpmiddelen, computers en elektronica, elektrische apparatuur, machines, motorvoertuigen en andere transportmiddelen, digitale aanbieders zoals onlinemarktplaatsen, zoekmachines en sociale netwerken, onderzoek |
Wanneer je organisatie essentieel of belangrijk is onder NIS2
Je organisatie is onder NIS2 een essentiële of belangrijke entiteit van rechtswege of doordat een minister haar aanwijst.
Van rechtswege. Een organisatie die onder artikel 8 lid 1 of artikel 12 lid 1 Cyberbeveiligingswet valt, is daarmee een essentiële of belangrijke entiteit, zonder aanwijzing onder die wet. Ongeacht hun omvang zijn volgens artikel 8 lid 1 deze organisaties essentieel:
- gekwalificeerde verleners van vertrouwensdiensten, DNS-dienstverleners en elk topleveldomeinnaamregister;
- ministeries, behalve de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, evenals zelfstandige bestuursorganen van de centrale overheid die als overheidsinstantie kwalificeren;
- provincies, gemeenten en waterschappen, evenals samenwerkingsverbanden onder de Wet gemeenschappelijke regelingen voor zover die als overheidsinstantie kwalificeren;
- organisaties die een minister als kritieke entiteit heeft aangewezen.
Dat provincies, gemeenten en waterschappen essentiële entiteiten zijn, is een keuze van Nederland, want artikel 3 lid 1 van de NIS2 richtlijn maakt alleen de centrale overheid tot essentiële entiteit.
Aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken en -diensten zijn volgens artikel 8 lid 1 onder d en e essentieel vanaf middelgroot. Volgens artikel 12 lid 1 onder c en d zijn ze belangrijk als ze klein of micro zijn.
Door aanwijzing. Volgens artikel 9 wijst een minister een organisatie uit bijlage 1 of 2 als essentiële entiteit aan als:
- ze in Nederland de enige aanbieder is van een dienst die essentieel is voor kritieke maatschappelijke of economische activiteiten;
- een verstoring van haar dienst aanzienlijke gevolgen kan hebben voor de openbare veiligheid, de openbare beveiliging of de volksgezondheid;
- een verstoring van haar dienst een aanzienlijk systeemrisico kan meebrengen;
- ze kritiek is vanwege haar belang op nationaal of regionaal niveau.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan een hogeronderwijsinstelling aanwijzen als essentiële entiteit volgens artikel 11 of als belangrijke entiteit volgens artikel 13.
Een organisatie die vóór 16 januari 2023 onder de vorige wet was aangewezen als aanbieder van een essentiële dienst, kan volgens artikel 10 ook als essentiële entiteit worden aangewezen.
Twijfel je of je organisatie überhaupt onder de wet valt, dan doorloop je de volledige toets bij wanneer NIS2 verplicht is.
Hoe je de omvang onder NIS2 bepaalt
Je bepaalt de omvang onder NIS2 met het aantal personen en de jaaromzet of het balanstotaal. Daarbij gelden de grenzen uit artikel 2 van de bijlage bij de Europese mkb-aanbeveling 2003/361/EG. Je organisatie hoort bij de kleinste klasse waarvan ze onder beide grenzen blijft.
| Omvang | Grens |
|---|---|
| Micro | minder dan 10 personen en een jaaromzet of balanstotaal van ten hoogste 2 miljoen euro |
| Klein | minder dan 50 personen en een jaaromzet of balanstotaal van ten hoogste 10 miljoen euro |
| Middelgroot | minder dan 250 personen en een jaaromzet van ten hoogste 50 miljoen euro of een balanstotaal van ten hoogste 43 miljoen euro |
| Groot | 250 personen of meer, of een jaaromzet boven 50 miljoen euro en een balanstotaal boven 43 miljoen euro |
Een jaaromzet boven 50 miljoen euro alleen maakt je organisatie niet groot: ook het balanstotaal moet dan boven 43 miljoen euro liggen, of je organisatie telt 250 personen of meer.
Je telt personen in fte, omgerekend naar voltijdbanen. Je telt ook de cijfers van een moeder- of dochteronderneming mee. Twijfel je hoe je deeltijders, een partneronderneming of een groep meetelt, dan lees je de rekenregels bij de size-cap-regel onder NIS2.
Een thuiszorgorganisatie met 120 personen en 9 miljoen euro jaaromzet is middelgroot, want ze telt 50 personen of meer. Gezondheidszorg staat in bijlage 1, dus ze is een belangrijke entiteit.
Een machinefabriek met 40 personen, 12 miljoen euro jaaromzet en een balanstotaal van 11 miljoen euro is ook middelgroot, want omzet en balanstotaal liggen allebei boven 10 miljoen euro. De vervaardiging van machines staat in bijlage 2, dus de fabriek is een belangrijke entiteit.
Het verschil tussen een essentiële en een belangrijke entiteit onder NIS2
Het verschil tussen een essentiële en een belangrijke entiteit onder NIS2 zit in wanneer en hoe de toezichthouder controleert. Het verschil zit ook in de maximale boete.
Wie controleert, is voor beide categorieën gelijk: de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, tenzij voor je sector een andere toezichthouder is aangewezen, zoals de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd voor de zorg.
| Kenmerk | Essentiële entiteit | Belangrijke entiteit |
|---|---|---|
| Wanneer de toezichthouder controleert | vooraf en achteraf, ook zonder aanleiding | alleen achteraf, bij bewijs, een aanwijzing of informatie over een mogelijke overtreding, artikel 81 |
| Middelen van de toezichthouder | controlefunctionaris op kosten van de entiteit, beveiligingsscan en audit, artikel 70 tot en met 72 | beveiligingsscan en audit, artikel 82 en 83 |
| Boetemaximum bij overtreding van de artikelen 21, 21a en 25 tot en met 30 | 10.000.000 euro of 2 procent van de wereldwijde jaaromzet in het voorgaande boekjaar als dat hoger is, artikel 80 lid 3 | 7.000.000 euro of 1,4 procent van de wereldwijde jaaromzet in het voorgaande boekjaar als dat hoger is, artikel 87 lid 3 |
| Boetemaximum bij een andere overtreding | 1.000.000 euro | 1.000.000 euro |
Een controlefunctionaris is een onafhankelijke deskundige die de toezichthouder voor een bepaalde periode bij een essentiële entiteit aanwijst om de naleving te volgen.
Bij een beveiligingsscan onderzoekt de toezichthouder, zelf of via een deskundige, je systemen technisch. De bevoegde autoriteit betaalt die scan.
Bij een audit verplicht de toezichthouder je om een onafhankelijke deskundige te laten onderzoeken of je organisatie aan de wet voldoet. Je organisatie betaalt die audit in de regel zelf.
Wat de toezichthouder na een overtreding kan opleggen, lees je bij handhaving onder NIS2 en de boetes onder NIS2.
Wat een essentiële en een belangrijke entiteit onder NIS2 allebei moeten
Essentiële en belangrijke entiteiten nemen volgens artikel 21 Cyberbeveiligingswet passende maatregelen om de risico's voor hun netwerk- en informatiesystemen te beheersen. Die zorgplicht omvat ten minste de tien onderwerpen uit artikel 21 lid 3, zoals incidentenbehandeling, back-ups, multifactorauthenticatie en de beveiliging van de toeleveringsketen.
Volgens artikel 24 keurt het bestuur de maatregelen goed; leg daarom elk bestuursbesluit daarover vast. Elk bestuurslid moet bovendien de risico's en maatregelen kunnen beoordelen. Elk bestuurslid heeft uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van die plicht of na de benoeming een certificaat van een training voor bestuurders.
Een essentiële en een belangrijke entiteit melden een significant incident bij het CSIRT en de bevoegde autoriteit. Het CSIRT is het computercrisisteam dat incidenten behandelt. Ze melden onverwijld en uiterlijk binnen 24 uur na kennisname een vroegtijdige waarschuwing. Binnen 72 uur melden ze een incidentmelding. Uiterlijk een maand na die melding melden ze een eindverslag. Wie het melden in je organisatie regelt, lees je bij de meldplicht onder NIS2.
Volgens de registratieplicht onder NIS2 in artikel 44 lid 1 registreren beide categorieën zich met onder meer hun naam, adres en contactgegevens, hun IP-bereiken en hun sectoren. Is een organisatie in de ene sector essentieel en in een andere belangrijk, dan registreert ze zich volgens de toelichting bij het Cyberbeveiligingsbesluit als essentiële entiteit.
Van categorie wisselen onder NIS2
Je organisatie wisselt onder NIS2 pas van categorie als een omvanggrens twee boekjaren op rij is overschreden. Groeit een middelgrote organisatie in een sector uit bijlage 1 op die manier door tot groot, dan wordt ze een essentiële entiteit en past ze haar registratie aan. Blijft een grote organisatie twee boekjaren op rij onder de grens voor groot, dan wordt ze een belangrijke entiteit.
Wat de categorie onder NIS2 betekent voor je ICT
Voor je ICT betekent de categorie onder NIS2 dat je als essentiële of belangrijke entiteit je beleid volgens het Cyberbeveiligingsbesluit schriftelijk vastlegt en aantoonbaar toepast.
Maak daarom naast het beleid zichtbaar welke maatregelen zijn uitgevoerd, welke controles plaatsvinden en hoe afwijkingen worden afgehandeld. Bruikbaar bewijs is bijvoorbeeld een uitgevoerde toegangsbeoordeling, een hersteltest of een gedocumenteerde wijziging met opvolging.
Houd ook je registratie actueel. Wijs een eigenaar en een vervanger aan die elke wijziging in contactpersonen of IP-adressen volgens artikel 44 lid 2 onverwijld en uiterlijk binnen twee weken doorgeeft. Een wijziging ontstaat bijvoorbeeld na een overstap naar een nieuwe internetverbinding.
Leverancier van een essentiële of belangrijke entiteit onder NIS2
Als leverancier van een essentiële of belangrijke entiteit onder NIS2 krijg je eisen van je klant. Volgens artikel 10 Cyberbeveiligingsbesluit toetst die klant periodiek of haar rechtstreekse leveranciers aan haar beveiligingseisen voldoen, bijvoorbeeld via een certificaat of afspraken in het contract. Wat dat van je vraagt, staat bij ketenverantwoordelijkheid onder NIS2.
Of je organisatie zelf een essentiële of belangrijke entiteit is, volgt uit de criteria hierboven. Een IT-dienstverlener die voor andere organisaties ICT beheert, is bijvoorbeeld zelf een aanbieder van beheerde diensten in bijlage 1. Daarmee is die IT-dienstverlener als middelgrote onderneming een belangrijke entiteit en als grote onderneming een essentiële entiteit.
“Een vragenlijst van een klant vertelt je wat die klant wil weten. Of de wet ook voor jouw organisatie geldt, is een andere vraag, en die beantwoord je los van wat je met de klant afspreekt.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Zo helpt ClickOn
ClickOn richt op de Microsoft 365-werkplek de technische maatregelen voor de zorgplicht in, van multifactorauthenticatie en toegangsbeheer tot back-ups, patching en logging. Afhankelijk van het pakket test ClickOn ook of een back-up echt terug te zetten is. ClickOn legt vast wat er is ingericht en getest, zodat het bewijs klaarligt als de toezichthouder controleert.
ClickOn levert binnen het afgesproken pakket periodiek een overzicht van uitgevoerde maatregelen, controles en openstaande verbeteracties, met beslispunten voor het bestuur. ClickOn helpt ook de technische registratiegegevens zoals IP-adressen actueel te houden. De vaststelling van je categorie, de registratie zelf en de goedkeuring door het bestuur blijven bij je eigen organisatie.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.