Onderzoeksorganisatie onder NIS2: wat is het, welke sector en wie is bevoegd?
Gepubliceerd Geupdate
Een onderzoeksorganisatie onder NIS2 is een entiteit die als hoofddoel toegepast onderzoek of experimentele ontwikkeling verricht, om de resultaten van dat onderzoek voor commerciële doeleinden te exploiteren. Onderzoek is in de Cyberbeveiligingswet een eigen sector. Onderwijsinstellingen hebben daarin een eigen route.
Een onderzoeksorganisatie onder NIS2 heet ook wel een R&D-organisatie, naar research and experimental development.
Is een onderzoeksorganisatie middelgroot of groter, dan is ze van rechtswege een belangrijke entiteit. Een essentiële entiteit wordt ze pas als een minister haar aanwijst.
Ze heeft dan een zorgplicht met de maatregelen uit het Cyberbeveiligingsbesluit en een meldplicht voor significante incidenten.
Het begrip raakt bedrijven en instituten die onderzoek doen om een product, een proces of een dienst te ontwikkelen of op de markt te brengen.
Ga daarom na of toegepast onderzoek of experimentele ontwikkeling het hoofddoel van je organisatie is.
De Cyberbeveiligingswet en de NIS2 richtlijn gebruiken dezelfde omschrijving. Die staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet en in artikel 6 punt 41 van de NIS2 richtlijn.
Feitenkader onderzoeksorganisatie onder NIS2
Het feitenkader zet de vaste kenmerken van de onderzoeksorganisatie onder NIS2 bij elkaar.
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Definitie | artikel 1 Cyberbeveiligingswet, gelijk aan artikel 6 punt 41 NIS2 richtlijn |
| Sector | onderzoek, bijlage 2 Cyberbeveiligingswet; sector 7 in bijlage II NIS2 richtlijn |
| Categorie | belangrijke entiteit vanaf middelgroot, artikel 12 lid 1 onder b; essentieel na aanwijzing, artikel 9 lid 1 |
| Zorgplicht | artikel 21 Cyberbeveiligingswet, uitgewerkt in artikel 6 tot en met 18 Cyberbeveiligingsbesluit |
| Bevoegde autoriteit | de minister van de sector waarin het onderzoek plaatsvindt, artikel 15 lid 4 |
| Criteria significant incident | artikel 13 Regeling cyberbeveiliging EZK, als de minister van Economische Zaken en Klimaat bevoegd is |
| Hoger onderwijs | aanwijzing door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, artikel 11 en 13 |
Wat een onderzoeksorganisatie onder NIS2 is
Een onderzoeksorganisatie onder NIS2 heeft volgens artikel 1 van de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn, twee kenmerken. Het hoofddoel is toegepast onderzoek of experimentele ontwikkeling. De resultaten zijn bedoeld om commercieel te exploiteren.
Volgens overweging 36 van de NIS2 richtlijn tellen ook entiteiten mee die een wezenlijk deel van hun activiteiten op zulk onderzoek richten. Dat is onderzoek in de zin van het Frascati Manual 2015 van de OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. Commercieel exploiteren is daar bijvoorbeeld een product of proces vervaardigen of ontwikkelen, een dienst verlenen of iets in de handel brengen.
Dezelfde overweging geeft de reden: zulke entiteiten kunnen belangrijke spelers in waardeketens zijn, zodat de beveiliging van hun netwerk- en informatiesystemen deel uitmaakt van de cyberbeveiliging van de interne markt.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Onderzoek als eigen sector onder NIS2
De sector onderzoek is onder NIS2 een eigen sector, in bijlage 2 van de Cyberbeveiligingswet en als sector 7 in bijlage II van de NIS2 richtlijn. Ze staat daarmee naast bijvoorbeeld de sector digitale aanbieders. De onderzoeksorganisatie is de enige soort entiteit in die sector.
Een onderzoeksorganisatie die middelgroot of groter is, is volgens artikel 12 lid 1 onder b een belangrijke entiteit; de omvanggrenzen staan bij essentiële en belangrijke entiteit onder NIS2. Een minister kan haar volgens artikel 9 lid 1 als essentiële entiteit aanwijzen.
Bevoegde autoriteit is volgens artikel 15 lid 4 de minister die dat al is voor de sector of subsector waarin de organisatie haar onderzoek doet. Valt dat onderzoek in geen sector met een eigen bevoegde autoriteit, dan is het de minister die het aangaat.
Het verschil tussen een onderzoeksorganisatie en een onderwijsinstelling onder NIS2
Onder NIS2 mogen lidstaten volgens artikel 2 lid 5 onder b van de richtlijn de regels ook laten gelden voor onderwijsinstellingen, met name als die kritieke onderzoeksactiviteiten verrichten. Die keuze gaat over onderwijsinstellingen; een onderzoeksorganisatie uit bijlage 2 valt van rechtswege onder de wet zodra ze middelgroot of groter is.
Nederland heeft de keuze ingevuld in artikel 11 en 13 Cyberbeveiligingswet. De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan een instelling voor hoger onderwijs, na overleg met de minister van Justitie en Veiligheid, als essentiële of als belangrijke entiteit aanwijzen. Volgens artikel 15 lid 3 is die minister dan de bevoegde autoriteit.
Wat de zorgplicht onder NIS2 vraagt van een onderzoeksorganisatie
Een onderzoeksorganisatie heeft onder NIS2 de zorgplicht van artikel 21 Cyberbeveiligingswet. Volgens artikel 5 Cyberbeveiligingsbesluit neemt ze daarvoor in elk geval de maatregelen uit de artikelen 6 tot en met 18 van dat besluit.
Is de minister van Economische Zaken en Klimaat haar bevoegde autoriteit, dan gelden ook de nadere regels van de Regeling cyberbeveiliging EZK. Volgens artikel 3 legt ze dan onder meer vast welke maatregelen worden gemonitord, gemeten en geëvalueerd. Ook legt ze vast met welke methoden.
Onderzoeksgegevens beschermen onder NIS2
Onderzoeksgegevens beschermen onder NIS2 begint bij het beleid voor assets. Volgens artikel 16 lid 2 Cyberbeveiligingsbesluit hoort daarbij een systeem om assets te classificeren naar de eisen voor vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid.
Deel onderzoeksgegevens daarom in naar gevoeligheid, bijvoorbeeld openbaar, intern en vertrouwelijk. Beschrijf per categorie wie toegang krijgt en hoe de gegevens mogen worden opgeslagen en gedeeld. Beschrijf ook wie over uitzonderingen beslist.
“Een project met een externe partner is een jaar geleden afgerond, maar de gasten hebben nog steeds toegang tot het Teams-kanaal met alle projectstukken. Eén van hen werkt inmiddels bij een concurrent.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Artikel 15 lid 3 van het besluit vraagt om identiteiten en autorisaties periodiek te controleren op noodzaak, juistheid en actualiteit. Laat daarom de eigenaar van elke samenwerking aangeven welke gasttoegang nog nodig is. Geef gastonderzoekers, stagiairs en externe partners bij de start een einddatum voor hun toegang.
Een significant incident bij een onderzoeksorganisatie onder NIS2
Een incident bij een onderzoeksorganisatie is onder NIS2 significant als het voldoet aan de criteria van artikel 25 lid 2 Cyberbeveiligingswet. Is de minister van Economische Zaken en Klimaat de bevoegde autoriteit, dan is een incident volgens artikel 13 van de Regeling cyberbeveiliging EZK in elk geval significant als:
- het heeft geleid of kan leiden tot het ongeoorloofd openbaar worden van bedrijfsgeheimen van de organisatie;
- de integriteit, vertrouwelijkheid of authenticiteit van onderzoeksgegevens is aangetast, waardoor aanzienlijke materiële of immateriële schade ontstaat bij andere entiteiten.
Volgens de toelichting bij de regeling zijn gegevens voor toegepast onderzoek met het oog op een commerciële toepassing doorgaans vertrouwelijk. Volgens de toelichting kunnen ze persoonsgegevens of vertrouwelijke gegevens over andere organisaties bevatten. Daarnaast gelden de algemene criteria van artikel 7, zoals de dood van een persoon of aanzienlijke schade aan iemands gezondheid.
Is een andere minister bevoegd, dan staan de criteria in de tabel bij significant incident onder NIS2. Hoe je meldt, staat bij de meldplicht onder NIS2. Spreek vooraf af wie beoordeelt of een incident met onderzoeksgegevens aan deze criteria voldoet. Spreek ook af wie die persoon vervangt.
Zo helpt ClickOn
ClickOn stemt de deelinstellingen in Microsoft 365 af op de gevoeligheid van de onderzoeksgegevens. ClickOn levert een overzicht van gastgebruikers en hun toegang, zodat de eigenaar van elk project kan beslissen. Na dat besluit ruimt ClickOn verouderde gasttoegang op.
Waar het abonnement dat toelaat, richt ClickOn labels of regels in die medewerkers helpen bij het delen de juiste keuze te maken. Welke onderzoeksgegevens vertrouwelijk zijn en wie in een samenwerking toegang krijgt, bepaalt je eigen organisatie.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.