CSIRT onder NIS2: wat is het en wat doet het na een melding?
Gepubliceerd Geupdate
Een CSIRT onder NIS2 is het computer security incident response team dat voor elke essentiële en belangrijke entiteit is aangewezen. Het CSIRT analyseert dreigingen, kwetsbaarheden en incidenten, ontvangt de meldingen van significante incidenten en verleent bijstand. In Nederland is de Minister van Justitie en Veiligheid het CSIRT en voert het NCSC de taken uit.
Voluit heet een CSIRT onder NIS2 een computer security incident response team.
Je organisatie meldt een significant incident tegelijk aan haar CSIRT en aan haar bevoegde autoriteit. Het CSIRT reageert met een eerste terugkoppeling en helpt op verzoek verder.
Het oplossen van het incident blijft de verantwoordelijkheid van je eigen organisatie.
Het CSIRT werkt voor essentiële en belangrijke entiteiten. Iedere andere organisatie kan er vrijwillig een incident of dreiging melden.
Spreek daarom af wie in je organisatie berichten van het CSIRT ontvangt en wie namens de organisatie meldt.
Artikel 1 Cyberbeveiligingswet definieert het CSIRT met een verwijzing naar artikel 10 van de NIS2 richtlijn. Artikel 16 van de wet regelt de aanwijzing en de taken.
Feitenkader CSIRT onder NIS2
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Definitie | artikel 1 Cyberbeveiligingswet, met verwijzing naar artikel 10 NIS2 richtlijn |
| Aanwijzing | artikel 16 lid 1 Cyberbeveiligingswet, uitgewerkt in artikel 2 Cyberbeveiligingsbesluit |
| CSIRT in Nederland | de Minister van Justitie en Veiligheid; het NCSC voert de taken uit |
| Sectoraal CSIRT | mogelijk bij ministeriële regeling, artikel 2 lid 2 Cyberbeveiligingsbesluit; aangewezen voor de waterschappen, twee voornemens |
| Taken | negen, artikel 16 lid 2 Cyberbeveiligingswet |
| Terugkoppeling na de vroegtijdige waarschuwing | artikel 36 lid 1 Cyberbeveiligingswet |
| Eisen aan het CSIRT | artikel 3 Cyberbeveiligingsbesluit |
Wat een CSIRT onder NIS2 is
Een CSIRT onder NIS2 draagt de verantwoordelijkheid voor incidentenbehandeling volgens een welbepaald proces. Die omschrijving staat in artikel 10 lid 1 van de NIS2 richtlijn, die elke lidstaat verplicht minstens één CSIRT aan te wijzen of in te stellen.
De Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn, laat het CSIRT aanwijzen bij algemene maatregel van bestuur, het Cyberbeveiligingsbesluit.
Hoe andere wetten en normen het CSIRT gebruiken, staat bij CSIRT in andere wetten en normen.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Wie het CSIRT onder NIS2 is voor jouw organisatie
Het CSIRT onder NIS2 is volgens artikel 2 lid 1 van het Cyberbeveiligingsbesluit de Minister van Justitie en Veiligheid. Dat geldt voor elke essentiële en belangrijke entiteit waarvoor geen ander CSIRT is aangewezen. In de praktijk voert het NCSC, het Nationaal Cyber Security Centrum, de taken van dat CSIRT uit. Zonder formele aanwijzing treedt het NCSC ook op als nationaal CSIRT.
Volgens artikel 2 lid 2 kan een ministeriële regeling voor een sector, een subsector, een soort entiteit of een enkele entiteit een ander CSIRT aanwijzen. Zo'n team heet een sectoraal CSIRT.
Voor de waterschappen heeft de Minister van Infrastructuur en Waterstaat CERT Watermanagement in zijn regeling al als CSIRT aangewezen. Volgens de nota van toelichting bij het Cyberbeveiligingsbesluit zijn twee andere ministers voornemens een sectoraal CSIRT aan te wijzen, namelijk Z-CERT voor de zorg en SURFcert voor hogeronderwijsinstellingen.
Voor gemeenten noemde de nota van toelichting de Informatiebeveiligingsdienst. Het NCSC blijft volgens het besluit van 13 oktober 2026 definitief het CSIRT voor gemeenten en gemeenschappelijke regelingen. De Informatiebeveiligingsdienst is nu een schakelorganisatie onder de Cyberbeveiligingswet en blijft gemeenten adviseren over informatiebeveiliging.
Tot zo'n aanwijzing er is, blijft de Minister van Justitie en Veiligheid ook voor die sectoren het CSIRT.
De taken van het CSIRT onder NIS2
Het CSIRT onder NIS2 heeft volgens artikel 16 lid 2 Cyberbeveiligingswet negen taken:
- dreigingen, kwetsbaarheden en incidenten op nationaal niveau monitoren en analyseren én op verzoek helpen bij het realtime monitoren van je systemen;
- vroegtijdige waarschuwingen, meldingen en aankondigingen sturen en informatie over dreigingen, kwetsbaarheden en incidenten verspreiden;
- waar dat van toepassing is, op incidenten reageren en bijstand verlenen;
- forensische gegevens verzamelen en analyseren én zorgen voor dynamische risico- en incidentanalyse en situationeel bewustzijn;
- op verzoek van de entiteit haar systemen proactief scannen, om kwetsbaarheden met mogelijk significante gevolgen te vinden;
- deelnemen aan het Europese CSIRT-netwerk en andere CSIRT's in dat netwerk op verzoek bijstand verlenen;
- deelnemen aan collegiale toetsingen tussen lidstaten;
- waar dat van toepassing is, optreden als coördinator voor de gecoördineerde bekendmaking van kwetsbaarheden;
- bijdragen aan de uitrol van veilige instrumenten om informatie te delen.
Daarnaast mag het CSIRT volgens lid 3 zonder verzoek de openbaar bereikbare systemen van een entiteit proactief en niet-intrusief scannen, zonder gevolgen voor haar dienstverlening.
Een significant incident onder NIS2 melden bij het CSIRT
Een significant incident onder NIS2 meld je volgens artikel 26 tot en met 29 Cyberbeveiligingswet aan twee adressen tegelijk: je CSIRT en je bevoegde autoriteit. Dat doe je met een vroegtijdige waarschuwing, een melding en een eindverslag. Eén melding op mijn.ncsc.nl, het meldportaal, bereikt beide. De termijnen staan bij de meldplicht onder NIS2.
Na je vroegtijdige waarschuwing antwoordt het CSIRT volgens artikel 36 lid 1 onverwijld en zo mogelijk binnen 24 uur, met een eerste terugkoppeling. Op je verzoek geeft het CSIRT richtsnoeren of operationeel advies voor maatregelen die de schade beperken.
Stel dat een beheerde dienstverlener op vrijdagavond ontdekt dat een aanvaller via een overgenomen beheeraccount bij klantomgevingen is gekomen. De vroegtijdige waarschuwing via mijn.ncsc.nl komt dan binnen bij de Minister van Justitie en Veiligheid als CSIRT. Ze komt ook binnen bij de Minister van Economische Zaken als bevoegde autoriteit voor het beheer van ICT-diensten. Het NCSC antwoordt met een eerste terugkoppeling.
Vraag je erom, dan verleent het CSIRT volgens artikel 36 lid 2 aanvullende technische ondersteuning. Bij een vermoeden van criminele aard geeft het CSIRT volgens lid 3 ook richtsnoeren om het incident bij de rechtshandhavingsinstanties, zoals de politie, te melden.
Het CSIRT mag volgens artikel 37, na overleg met je organisatie, het publiek over het significante incident informeren. Ook mag het CSIRT je organisatie verplichten dat zelf te doen. Dat is bijvoorbeeld mogelijk als dat nodig is om een lopend incident te beheersen.
Volgens artikel 33 mag je je CSIRT ook vrijwillig informeren over een cyberdreiging, een bijna-incident of een gewoon incident.
Het CSIRT en de bevoegde autoriteit onder NIS2
Het CSIRT onder NIS2 ondersteunt bij incidenten. De bevoegde autoriteit houdt toezicht op de naleving van de wet en handhaaft. Volgens artikel 15 Cyberbeveiligingswet is de bevoegde autoriteit per sector een minister.
De NIS2 richtlijn staat toe dat een lidstaat het CSIRT binnen een bevoegde autoriteit onderbrengt. In Nederland zijn het CSIRT en de bevoegde autoriteit verschillende ministers, die volgens artikel 51 Cyberbeveiligingswet samenwerken en de gegevens uitwisselen die daarvoor nodig zijn.
Voor wie het CSIRT onder NIS2 werkt
Het CSIRT onder NIS2 is volgens artikel 16 lid 1 Cyberbeveiligingswet aangewezen voor elke essentiële en belangrijke entiteit. Of je organisatie zo'n entiteit is, zie je bij wanneer NIS2 verplicht is.
Het CSIRT stuurt zo'n entiteit waarschuwingen en informatie over dreigingen en kwetsbaarheden. Wijs daarom een vaste ontvanger aan voor berichten van het CSIRT, met een vervanger bij afwezigheid. Spreek ook af wanneer een onbehandeld bericht wordt opgeschaald.
Wat de Cyberbeveiligingswet bij incidenten van je organisatie zelf vraagt, is incidentenbehandeling als maatregel van de zorgplicht onder NIS2, volgens artikel 21 lid 3 onder b.
Het CSIRT krijgt volgens artikel 46 toegang tot het nationale register van entiteiten. Houd de contactpersonen en netwerkgegevens in je registratie daarom actueel, zodat een waarschuwing bij de juiste persoon terechtkomt. Welke gegevens je opgeeft en wanneer je een wijziging doorgeeft, lees je bij de registratieplicht onder NIS2.
Zo helpt ClickOn
Op de Microsoft 365-werkplek richt ClickOn de routes in waarlangs beveiligingswaarschuwingen binnenkomen. ClickOn controleert met een test dat ze iemand bereiken. Binnen het afgesproken pakket zorgt ClickOn voor de logging en detectie waarmee je een incident ziet en kunt nagaan wanneer het begon.
Gaat het mis, dan levert ClickOn de technische informatie voor de beoordeling en de melding aan, zoals een tijdlijn van wat er is gedaan. ClickOn helpt ook om IP-adressen en andere technische gegevens in je registratie bij te werken. Of het incident significant is, of je meldt en of je het CSIRT om bijstand vraagt, beslist je eigen organisatie. Die organisatie meldt op eigen naam.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.