Cyberdreiging onder NIS2: wat is het en wat moet je ermee doen
Gepubliceerd Geupdate
Een cyberdreiging onder NIS2 is elke potentiële omstandigheid, gebeurtenis of actie die schade, verstoring of een ander negatief effect kan veroorzaken voor netwerk- en informatiesystemen, hun gebruikers of andere personen. De mogelijkheid daarvan is genoeg: een cyberdreiging bestaat al voordat er een incident is.
De Cyberbeveiligingswet spreekt ook kortweg van een dreiging of een bedreiging.
Buit een cyberdreiging een kwetsbaarheid in je systemen uit, dan kan er een incident ontstaan dat je gegevens of diensten in gevaar brengt.
Als essentiële of belangrijke entiteit neem je cyberdreigingen mee in je risicoanalyse en leg je je beoordeling van gerichte waarschuwingen schriftelijk vast. Bij een significante cyberdreiging informeer je onverwijld de afnemers die erdoor getroffen kunnen worden.
Iedereen kan een cyberdreiging vrijwillig melden bij een CSIRT, een aangewezen computer security incident response team.
Leg daarom vast wie waarschuwingen over cyberdreigingen ontvangt en wie je afnemers informeert.
De Cyberbeveiligingswet en de NIS2 richtlijn gebruiken dezelfde definitie. De definitie van een cyberdreiging staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet. In de NIS2 richtlijn staat ze in artikel 6 punt 10, via een verwijzing naar artikel 2 punt 8 van Verordening (EU) 2019/881, de Europese cyberbeveiligingsverordening.
Feitenkader cyberdreiging onder NIS2
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Definitie | artikel 1 Cyberbeveiligingswet; artikel 6 punt 10 NIS2 richtlijn |
| Significante cyberdreiging | ernstige gevolgen aannemelijk, artikel 1 Cyberbeveiligingswet, gelijk aan artikel 6 punt 11 NIS2 richtlijn |
| Risicoanalyse | dreigingen meewegen, nota van toelichting bij artikel 7 Cyberbeveiligingsbesluit |
| Gerichte waarschuwing | beoordelen en uitkomst schriftelijk vastleggen, artikel 17 Cyberbeveiligingsbesluit |
| Afnemers informeren | bij een significante cyberdreiging, artikel 30 lid 2 Cyberbeveiligingswet |
| Melden bij een CSIRT | vrijwillig, artikel 33 lid 1 Cyberbeveiligingswet |
| In werking | 15 augustus 2026, artikel 35 Cyberbeveiligingsbesluit |
Wat een cyberdreiging onder NIS2 is
Een cyberdreiging onder NIS2 gaat over netwerk- en informatiesystemen, een begrip dat de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn, ook in artikel 1 omschrijft.
Cyberbeveiliging is volgens artikel 1 Cyberbeveiligingswet het beschermen van die systemen, hun gebruikers en andere getroffen personen tegen cyberdreigingen.
Hoe andere wetten en normen een cyberdreiging omschrijven, staat bij cyberdreiging in andere wetten en normen.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Voor wie de cyberdreiging onder NIS2 geldt
Of je organisatie een essentiële of belangrijke entiteit is en dus de plichten rond een cyberdreiging onder NIS2 heeft, toets je bij wanneer NIS2 verplicht is.
Voor elke entiteit is een CSIRT aangewezen. Wijst een ministeriële regeling voor je sector of organisatie geen ander CSIRT aan, dan is dat volgens artikel 2 Cyberbeveiligingsbesluit de Minister van Justitie en Veiligheid. Namens de Minister voert het NCSC de taken uit. Dat CSIRT analyseert volgens artikel 16 lid 2 Cyberbeveiligingswet cyberdreigingen op nationaal niveau en waarschuwt de entiteit.
Zo'n waarschuwing gaat volgens de nota van toelichting bij artikel 17 Cyberbeveiligingsbesluit in de praktijk veelal naar de ICT-contactpersoon. Je contactgegevens en IP-bereiken geef je volgens artikel 44 Cyberbeveiligingswet op voor het nationale register.
“De contactpersoon die bij de registratie is opgegeven, is vertrokken, en de organisatie is verhuisd naar een nieuwe internetverbinding met andere IP-adressen. Het register klopt niet meer, en een waarschuwing van de overheid bereikt niemand.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Geef een nieuwe contactpersoon of nieuwe IP-bereiken daarom meteen door; artikel 44 lid 2 vraagt dat onverwijld en in elk geval binnen twee weken. Meer staat bij de registratieplicht onder NIS2.
Voorbeelden van een cyberdreiging onder NIS2
Voorbeelden van een cyberdreiging onder NIS2 zijn een cyberaanval met ransomware en een aanval via de toeleveringsketen. De NIS2 richtlijn noemt beide in haar overwegingen.
Bij ransomware vergrendelen aanvallers je gegevens en systemen met malware en vragen ze losgeld voor de ontgrendeling. Volgens overweging 54 groeit het aantal ransomwareaanvallen sterk, onder meer door criminele bedrijfsmodellen als ransomware als dienst. Kleine en middelgrote ondernemingen hebben volgens overweging 56 te maken met een verhoogd dreigingsniveau, onder meer door ransomware.
Bij een aanval via de toeleveringsketen brengen kwaadwillenden volgens overweging 85 de systemen van een organisatie in gevaar. Dat doen ze door een kwetsbaarheid in een product of dienst van een leverancier te misbruiken. Kleine en middelgrote ondernemingen zijn volgens overweging 56 steeds vaker het doelwit van zulke aanvallen, omdat zij minder strenge beveiligingsmaatregelen nemen en minder middelen hebben.
Significante cyberdreiging onder NIS2: wanneer een dreiging significant is
Een significante cyberdreiging onder NIS2 is een cyberdreiging waarvan je op basis van de technische kenmerken kunt aannemen dat ze ernstige gevolgen kan hebben. Die gevolgen treffen de netwerk- en informatiesystemen van een entiteit of de gebruikers van haar diensten, door aanzienlijke materiële of immateriële schade.
De omschrijving van de significante cyberdreiging staat in artikel 1 Cyberbeveiligingswet en is gelijk aan artikel 6 punt 11 van de NIS2 richtlijn.
Leidt een cyberdreiging tot een incident dat je diensten ernstig verstoort, dan kan er een significant incident zijn, met de meldplicht van artikel 25 Cyberbeveiligingswet. In het eindverslag over zo'n incident noem je volgens artikel 29 lid 1 onder b het soort bedreiging of de grondoorzaak die waarschijnlijk tot het incident heeft geleid.
Wat de zorgplicht onder NIS2 vraagt bij een cyberdreiging
De zorgplicht onder NIS2 omvat volgens artikel 21 lid 3 onder a Cyberbeveiligingswet beleid inzake risicoanalyse en beveiliging van informatiesystemen. Volgens de nota van toelichting bij artikel 7 Cyberbeveiligingsbesluit houd je bij het in kaart brengen van je risico's rekening met de dreigingen, kwetsbaarheden en afhankelijkheden van je organisatie.
Artikel 17 van het besluit gaat over gerichte attenderingen, waarschuwingen over kwetsbaarheden of cyberdreigingen die voor je systemen relevant zijn. Volgens het eerste lid ga je na of je maatregelen aanpassing of aanvulling nodig hebben. Volgens datzelfde lid leg je de uitkomst schriftelijk vast.
Volgens het tweede lid beoordeel je op dezelfde manier gerichte beveiligingsadviezen en dreigingsinformatie, onder meer van CSIRT's, bevoegde autoriteiten en rechtstreekse leveranciers en dienstverleners. Volgens de nota van toelichting gaat het om gerichte informatie, dus een reclamebericht van een leverancier valt er niet onder.
Aanbieders van beheerde diensten en andere digitale aanbieders vallen rechtstreeks onder Uitvoeringsverordening 2024/2690. Dat is een Europese verordening die bij de risicoanalyse vraagt rekening te houden met inlichtingen over cyberdreigingen en kwetsbaarheden. Levert zo'n aanbieder uitsluitend diensten die onder die verordening vallen, dan zijn de artikelen 6 tot en met 18 van het besluit niet op hem van toepassing. Dat volgt uit artikel 4 en de nota van toelichting. Artikel 17 is dus ook niet op hem van toepassing.
Een cyberdreiging onder NIS2 melden en je afnemers informeren
Een cyberdreiging onder NIS2 meld je vrijwillig. Een essentiële of belangrijke entiteit doet dat volgens artikel 33 lid 1 Cyberbeveiligingswet bij haar eigen CSIRT, iedere andere organisatie of persoon bij een CSIRT.
Bij een significante cyberdreiging vertel je volgens artikel 30 lid 2 Cyberbeveiligingswet onverwijld aan de ontvangers van je diensten die erdoor getroffen kunnen worden, welke maatregelen ze zelf kunnen nemen. Waar nodig vertel je ook wat de dreiging is.
Hoort een aanbieder van beheerde diensten die een belangrijke entiteit is, dat aanvallers een veelgebruikte beheertool misbruiken die ook bij zijn klanten draait, dan kan dat een significante cyberdreiging zijn. Hij laat die klanten dan onverwijld weten welke maatregelen ze zelf kunnen nemen, zoals een update installeren.
De bevoegde autoriteit kan je volgens artikel 38 bovendien verplichten je afnemers te informeren over de aard van de dreiging en over de beschermings- of herstelmaatregelen die ze kunnen nemen.
Spreek daarom vooraf af wie je afnemers informeert en wie de inhoud van dat bericht goedkeurt. Houd hun contactgegevens actueel.
Informatie over een cyberdreiging onder NIS2 delen met andere organisaties
Informatie over een cyberdreiging onder NIS2 mag je volgens artikel 62 Cyberbeveiligingswet vrijwillig uitwisselen met andere organisaties. Je doet dat om incidenten te voorkomen, te detecteren, erop te reageren, ervan te herstellen of de gevolgen te beperken. Volgens het tweede lid gebeurt dat in gemeenschappen van entiteiten, waar dat past samen met hun leveranciers en dienstverleners, op basis van een regeling voor informatie-uitwisseling. Doet je organisatie mee aan zo'n regeling, dan geef je dat volgens artikel 44 lid 1 onder e op voor het nationale register.
Wil je met je leveranciers afspreken hoe ze je over cyberdreigingen informeren, dan lees je bij ketenverantwoordelijkheid onder NIS2 wat de zorgplicht daarover vraagt.
Het verschil tussen een cyberdreiging, een kwetsbaarheid en een incident onder NIS2
Een cyberdreiging onder NIS2 kan schade aanrichten. Een kwetsbaarheid is volgens artikel 1 Cyberbeveiligingswet een zwakheid, vatbaarheid of gebrek van een ICT-product of ICT-dienst die door een cyberdreiging kan worden uitgebuit.
Brengt een gebeurtenis de beschikbaarheid, authenticiteit, integriteit of vertrouwelijkheid van gegevens of diensten in gevaar, dan is er een incident. Is zo'n gebeurtenis met succes voorkomen, dan spreekt de wet van een bijna-incident.
Een phishingcampagne gericht op je sector is een cyberdreiging. Neemt een aanvaller daarmee een mailbox zonder multifactorauthenticatie over, dan is er een incident. Hoe je een significant incident meldt, staat bij de meldplicht onder NIS2.
Zo helpt ClickOn
ClickOn richt op de Microsoft 365-werkplek de meldroutes in waarlangs waarschuwingen over verdachte aanmeldingen en wijzigingen binnenkomen. ClickOn test of ze de afgesproken persoon bereiken. ClickOn helpt ook de technische registratiegegevens actueel te houden, zoals de IP-adressen van je organisatie.
In de pakketten met dark web-monitoring krijg je een waarschuwing als bedrijfsgegevens uitlekken. In de pakketten met 24/7 monitoring laat ClickOn de Microsoft 365-werkplek dag en nacht bewaken door een SOC, met continue detectie en automatische respons. Of je een cyberdreiging vrijwillig meldt en wat je je afnemers vertelt, beslist je eigen organisatie.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.