ICT-product en ICT-dienst onder NIS2: wat is het precies?
Gepubliceerd Geupdate
Onder NIS2 is iets een ICT-product wanneer het een element of groep elementen van een netwerk- of informatiesysteem is, zoals een laptop of een boekhoudprogramma. Een dienst is onder NIS2 een ICT-dienst wanneer hij volledig of hoofdzakelijk bestaat uit het versturen, opslaan, opvragen of verwerken van gegevens via netwerk- en informatiesystemen, zoals online opslag.
Een ICT-product of ICT-dienst van een leverancier telt mee in de zorgplicht van een essentiële of belangrijke entiteit zodra het de beveiliging van haar netwerk- en informatiesystemen kan beïnvloeden.
De entiteit legt dan vast hoe ze de risico's van de aanschaf beheerst. Ze toetst of haar rechtstreekse leveranciers aan haar beveiligingseisen voldoen.
Aanbieders van beheerde diensten, die ICT-producten van klanten beheren, hebben in de wet een eigen sector: beheer van ICT-diensten.
Leg daarom per rechtstreekse leverancier vast welke ICT-producten en ICT-diensten hij levert.
De omschrijvingen van ICT-product en ICT-dienst staan in artikel 1 Cyberbeveiligingswet. De NIS2 richtlijn verwijst in artikel 6 punt 12 en 13 naar dezelfde omschrijvingen in Verordening (EU) 2019/881, de Europese Cyberbeveiligingsverordening.
Feitenkader ICT-product en ICT-dienst onder NIS2
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| ICT-product | element of groep elementen van een netwerk- of informatiesysteem, artikel 1 Cyberbeveiligingswet |
| ICT-dienst | dienst die vooral gegevens verstuurt, opslaat, opvraagt of verwerkt via netwerk- en informatiesystemen, artikel 1 Cyberbeveiligingswet |
| In de richtlijn | artikel 6 punt 12 en 13 NIS2 richtlijn, met verwijzing naar Verordening (EU) 2019/881 |
| Plicht | toeleveringsketen en verwerving, artikel 21 lid 3 onder d en e Cyberbeveiligingswet; artikel 21 lid 2 onder d en e NIS2 richtlijn |
| Uitwerking | artikel 10 en 11 Cyberbeveiligingsbesluit |
| Certificering | mogelijkheid voor lidstaten en Europese Commissie, artikel 24 NIS2 richtlijn |
| Eigen sector | beheer van ICT-diensten: aanbieders van beheerde diensten en beheerde beveiligingsdiensten |
Wat een ICT-product en een ICT-dienst onder NIS2 zijn
Een ICT-product en een ICT-dienst onder NIS2 verschillen in wat je afneemt. Een ICT-product is een onderdeel van je netwerk- en informatiesystemen. Een ICT-dienst werkt via die systemen met je gegevens. De Cyberbeveiligingswet is de Nederlandse uitvoering van de NIS2 richtlijn. Ze rekent een netwerk tot een netwerk- en informatiesysteem. Ze rekent er ook een apparaat toe dat met een programma digitale gegevens verwerkt. Ook die digitale gegevens zelf horen erbij.
| Soort onder NIS2 | Voorbeelden | Begrip in de Cyberbeveiligingswet |
|---|---|---|
| Hardware | laptop, server, firewall, router, VPN-apparaat, VoIP-telefooncentrale | ICT-product |
| Software | besturingssysteem, boekhoudprogramma | ICT-product |
| Online dienst met je gegevens | online opslag, e-maildienst, clouddienst | ICT-dienst |
| Beheer van je IT door een leverancier | installatie, beheer en onderhoud van werkplekken, servers en netwerk | beheerde dienst, rond ICT-producten |
Welke aanbieders van clouddiensten zelf onder de wet vallen, staat bij cloudcomputingdienst onder NIS2. ICT-producten en ICT-diensten komen in artikel 1 Cyberbeveiligingswet ook terug in de omschrijving van een kwetsbaarheid. Dat is een zwakheid, vatbaarheid of gebrek van ICT-producten of ICT-diensten die door een cyberdreiging kan worden uitgebuit.
Werk je ook met andere wetten of normen, dan lees je bij ICT-product in andere wetten en normen en ICT-dienst in andere wetten en normen hoe die de begrippen omschrijven.
Werkplekbeheer en Compliant
Audit-klaar wórden is stap één. Met compliant werkplekbeheer houd je het daarna aantoonbaar werkend, vaste prijs per werkplek, van MKB tot Enterprise.
Kies dit als je op je eigen Microsoft 365-licentie blijft en de technische basis op orde wilt: beheer, back-up, endpointbescherming en toegangsbeheer.
Kies dit als je naast de techniek ook je mensen wilt meenemen. Inclusief Business Premium en security awareness-training.
Kies dit als een opdrachtgever, tender of norm bewijs van je vraagt. Inclusief de Purview- en Defender-suites, monitoring en de rapportage waar een auditor om vraagt.
Kies dit als je organisatie uit Compliant MKB groeit en op Microsoft 365 E5 wilt draaien.
Wanneer een ICT-product of ICT-dienst onder NIS2 meetelt
Een ICT-product of ICT-dienst telt onder NIS2 mee als het relevant is voor de beveiliging van de netwerk- en informatiesystemen die je organisatie voor haar werk of haar diensten gebruikt. Die grens trekt de nota van toelichting bij het Cyberbeveiligingsbesluit, bij artikel 10.
De toelichting noemt een softwareleverancier en een leverancier van hardware-onderdelen als voorbeelden die erbinnen vallen. Een leverancier van potloden noemt de toelichting als voorbeeld daarbuiten.
“Een firewall, VPN-apparaat of NAS heeft eigen software, instellingen en ondersteuningstermijnen.”
Ardo Hoogeveen, oprichter en Security Officer van ClickOn
Leg daarom voor elk ICT-product dat meetelt vast tot wanneer de fabrikant beveiligingsupdates levert, zodat je de vervanging op tijd plant.
Wat de zorgplicht onder NIS2 vraagt bij ICT-producten en ICT-diensten
Bij ICT-producten en ICT-diensten vraagt de zorgplicht onder NIS2 twee maatregelen uit artikel 21 lid 3 Cyberbeveiligingswet. De eerste is de beveiliging van je toeleveringsketen, onder d. De tweede is de beveiliging bij het verwerven, ontwikkelen en onderhouden van netwerk- en informatiesystemen, onder e. Bij de maatregelen voor de toeleveringsketen weeg je volgens lid 4 ook de algemene kwaliteit van de producten van je leveranciers mee. Je weegt ook hun beveiligingspraktijken met hun veilige ontwikkelingsprocedures mee.
Volgens artikel 11 lid 1 Cyberbeveiligingsbesluit heb je beleid voor de risico's van het verwerven van software, hardware en diensten voor je systemen, schriftelijk vastgelegd en aantoonbaar toegepast. Volgens artikel 10 lid 2 toets je of je rechtstreekse leveranciers en dienstverleners aan je beveiligingseisen voldoen.
Die toets kan volgens de nota van toelichting bij het Cyberbeveiligingsbesluit bijvoorbeeld via certificering van de leverancier of via clausules in het contract. Je herhaalt hem periodiek. Blijft een leverancier achter bij je beveiligingseisen, dan noemt dezelfde toelichting heronderhandelen, een aanvullend contract of de overstap naar een andere leverancier als mogelijkheden.
Laat nieuwe software en cloudapps daarom binnenkomen via een eenvoudige aanvraagroute, waarin je per aanvraag nut, gegevensgebruik, beveiliging en beheer beoordeelt.
Wat de overheid onder NIS2 kan eisen van ICT-producten en ICT-diensten
De NIS2 richtlijn laat lidstaten in artikel 24 lid 1 eisen dat essentiële en belangrijke entiteiten bepaalde ICT-producten, ICT-diensten en ICT-processen gebruiken. Die producten, diensten en processen zijn gecertificeerd onder een Europese regeling op grond van Verordening (EU) 2019/881. Volgens lid 2 kan de Europese Commissie zo'n eis voor categorieën entiteiten zelf vastleggen in een gedelegeerde handeling.
Een ICT-proces is volgens artikel 2 punt 14 van Verordening (EU) 2019/881 de reeks activiteiten waarmee een ICT-product of ICT-dienst wordt ontworpen, ontwikkeld, geleverd of onderhouden. De Cyberbeveiligingswet kent dat begrip niet.
Raakt een risico de nationale veiligheid, dan kan de verantwoordelijke minister volgens artikel 21a Cyberbeveiligingswet een entiteit een verplichting opleggen. Die entiteit mag dan in aangewezen delen van haar systemen geen producten of diensten gebruiken van een partij die de minister noemt. Voor producten en diensten die al in gebruik zijn, stelt hij dan een termijn voor vervanging of beëindiging.
ICT-diensten leveren onder NIS2
Beheer je als ICT-dienstverlener de ICT-producten of systemen van klanten, dan kan je organisatie onder NIS2 vallen in de sector beheer van ICT-diensten. Die sector is een van de sectoren uit bijlage 1. Het gaat om een aanbieder van beheerde diensten of van beheerde beveiligingsdiensten. Dat hangt ook af van de omvang: je organisatie moet minstens middelgroot zijn. Dat geldt vanaf 50 personen, of met een jaaromzet en een balanstotaal van elk meer dan 10 miljoen euro.
Hoe je die omvang berekent, staat bij de size-cap-regel. Bij twijfel doe je de toets bij wanneer NIS2 verplicht is.
Ben je zo'n aanbieder, dan gelden voor je zorgplicht de eisen uit de bijlage van Uitvoeringsverordening 2024/2690, een verordening van de Europese Commissie die rechtstreeks voor je geldt. Bied je uitsluitend diensten aan die onder die verordening vallen, dan gelden de artikelen 6 tot en met 18 van dat besluit niet. Dat volgt uit artikel 4 Cyberbeveiligingsbesluit en de nota van toelichting.
Voor ICT-producten en ICT-diensten die van cruciaal belang zijn voor de beveiliging van je systemen, vraagt punt 6.1.2 van die bijlage om bij de aanschaf eisen te stellen. Die eisen gaan over beveiligingsupdates gedurende de hele levensduur, of over vervanging na het einde van de ondersteuning.
Lever je ICT-diensten aan een essentiële of belangrijke entiteit, zoals een gemeente of een waterschap, dan kan die klant je een vragenlijst over je beveiliging sturen. Die klant kan ook eisen in het contract opnemen. Je eigen organisatie valt daardoor niet vanzelf onder de Cyberbeveiligingswet.
Zo helpt ClickOn
ClickOn houdt voor de werkplekken, servers en netwerkapparatuur die ClickOn beheert bij welke ICT-producten er zijn, met versie en beheerpartij. ClickOn vergelijkt dat met wat technisch wordt aangetroffen. Zo ligt de technische basis klaar voor je leveranciersregister en je beleid voor de aanschaf.
ClickOn kan een aanvraagroute voor nieuwe software inrichten en zorgt voor tijdige updates en patching. Welke leveranciers je kiest en welke eisen je in het contract opneemt, beslist je eigen organisatie, met de juridische beoordeling bij je adviseur.
Kies per stap de route die past
ClickOn voert de ICT-laag van NIS2 uit en levert het bewijs. Beleid, governance en de formele audit blijven bij je adviseur of auditor.